Подпишитесь на наш канал в Telegram

Ես տեսել եմ Շուշիի հաղթանակը

Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից Արցախի դեմ նոր պատերազմ սանձազերծելու ապրիլյան փորձը հայ հասարակության շրջանում հետաքրքիր վերափոխումների պատճառ դարձավ։ Ազգային եւ պետական շահի դրոշի ներքո համախմբված ժողովուրդը, կարծես, նման առիթի էր սպասում, որպեսզի նորովի արժեւորի եւ իմաստավորի այն միջավայրը, որտեղ տարիներ շարունակ հայկական երկու պետությունները, հաղթահարելով ներքին եւ արտաքին բոլոր մարտահրավերները, հետեւողականորեն զարգանում եւ առաջ էին գնում։ Վերջին օրերին շատ է կարելի լսել այն միտքը, թե նման մի ցնցում անհրաժեշտ էր մեզ։ Իբր, մարդիկ մոռացել կամ առնվազն ուշադիր չէին արտաքին այն սպառնալիքների հանդեպ, որոնք մշտապես եղել են մեր կողքին։ Եվ հիմա, երբ անցած չորսօրյա պատերազմի դեպքերը կարելի է համեմատաբար ավելի հանգիստ իրավիճակում վերլուծել, վստահ կարող ենք պնդել, որ մի շատ կարեւոր գործ այս տարիների ընթացքում անթերի կատարվել է։ Խոսքը, իհարկե, մեր պաշտպանողականության ապահովման մասին է։

Ապրիլյան պատերազմի անցած մի քանի օրերը հայ ժողովրդին հազարավոր նոր հերոսներ նվիրեցին։ Շատերը դրսեւորվելու հնարավորություն ստացան, շատերը մասնակից դարձան, ոմանք անմահացան, իսկ բոլորս միասին նոր հաղթանակ ունեցանք։ Եվ երեւի թե տրամաբանական է, որ հենց այսօր հայ ժողովրդի համար նոր կարեւորություն են ստանում այն հաղթանակները, որոնք մենք կերտել ենք 1991-֊94թթ. Արցախում։ Ասում են՝ ամեն ինչ համեմատության մեջ է ճանաչելի։ Եվ հիմա, երբ մենք ունենք նոր՝ թեկուզ եւ ավելի փոքր հաղթանակ, կարող ենք հանգիստ անցած ճանապարհին նայել եւ որոշակի դատողություններ ու եզրահանգումներ անել։ Որովհետեւ, որքան էլ տարօրինակ դա չհնչի, պետք է ասեմ, որ չորսօրյա այս ռազմական գործողություններն ինձ համար բացահայտեցին արցախյան առաջին պատերազմին վերաբերող մի շարք հարցերի պատասխաններ։

Պատմության տրամաբանությունն է այսպիսին՝ ժամանակ է անհրաժեշտ անցյալը հասկանալու եւ արժեւորելու համար։ Ու թեեւ սխալ է ասել, թե 94֊-ին պատերազմն ավարտվել է, իսկ 2016֊-ին նոր պատերազմ է սկսվել, այնուամենայնիվ, անցած 22 տարիներն էլ բավարար էին պատմական որոշակի հեռավորություն ապահովելու եւ այդ դիտակետից անցյալի դեպքերը նորից ուսումնասիրելու համար։ Ուստի ես կմիանամ հետազոտողների այն խմբին, ովքեր վստահ են, որ չորսօրյա պատերազմը կարեւոր խթան հանդիսացավ հասարակական գիտակցության աճի համար։ Այն, կարծես, պատմական մեկ այլ՝ այնպիսի նոր փուլի սկիզբ դարձավ, որից հետո, Աստված մի արասցե, եթե նոր պատերազմ լինի, ապա համեմատության եզրերն անցնելու են արդեն մերօրյա իրողություններով։ Իսկ հիմա հանգիստ կարող ենք նայել անցյալին եւ հասկանալ, թե ինչպես հնարավոր եղավ հաղթել թվով եւ տեխնիկայով մի քանի անգամ մեր կարողությունները գերազանցող թշնամուն…

Երկու օր հետո հայ ժողովուրդը հպարտությամբ տոնելու է Շուշիի ազատագրման 24֊ամյակը։ 1992թ-ին փոքր երեխա էի։ Ստեփանակերտում էինք ապրում։ Քաղաք, որն ամեն օր ոչնչացվում էր Շուշիում, Ջանհասանում, Մալիբեյլիում, Խոջալուում, իսկ հետո նաեւ Աղդամում ամրապնդված ադրբեջանցիների կողմից։ Այն օրերի մեր հիմնական ուրախությունը հայրիկիս հետ հերթական հանդիպումն էր։ Նա որոշակի լուրեր էր մեզ հաղորդում մեր տանից ընդամենը 10֊-15 կմ հեռու ընթացող մարտական գործողությունների մասին։ Մալիբեյլիի ու Կրկժանի ազատագրումը պատուհանից ենք տեսել։ Շենքը հինգ հարկանի էր, մեր բնակարանից ամեն ինչ հիանալի երեւում էր։ Խոջալուի ազատագրման մասին հայրս է պատմել։ Մինչ այդ էլ պատմել էր Տողի եւ Սարինշենի գործողությունների մասին…

Հիմա, որքան փորձում եմ վերհիշել այն օրերի ապրումներս, հասկանում եմ, որ միեւնույն է՝ մի բան պակաս է։ Իհարկե, այս ուրախությունների կողքին կար նաեւ տխրություն։ Մեծ տխրություն։ Կողքի բակում ապրող ծանոթ տղա էր զոհվել, ժամանակ առ ժամանակ լսում էի հայրիկի ընկերների կորստի լուրը։ Իսկ մեկ անգամ էլ տեսա, թե ինչպես է մեր կողքի հարեւան մի կին մերկացրած կուրծքը փորձում դնել իր զոհված զավակի՝ Կառլենի բերանում՝ խնդրելով որդուց նորից մանուկ դառնալ եւ նորից կաթ ուտել… Այս ամենը մեր կյանքն էր, եւ այս ամենին, կարծեմ, հանգիստ էինք վերաբերվում։ Հայրս ամեն ինչ անում էր, որպեսզի չվախենանք, ժամանակին եւ ճիշտ վայրում թաքնվել կամ գլուխ բարձրացնել սովորենք ու հոգեբանորեն էլ չընկճվենք։ Խաղերը միշտ անպակաս էին մեր կյանքում, ուրախությունն ու տխրությունը՝ նույնպես։ Մեկ օր երեկոյան եկավ եւ հորդորեց գիշերը չքնել։ «Շուշին ենք վերցնելու»,- ասաց ու գնաց։

Հիմա, երբ երջանիկ մի պատահականությամբ Շուշիի ազատագրման գործողությունն ու դրան նախորդած դեպքերը մանրամասն ուսումնասիրելու հնարավորություն ստացա, իսկապես զարմանում եմ, թե ինչպե՞ս էր կարելի այնպիսի մի իրավիճակում, որում հայտնվել էր արցախահայությունը 90-֊92թթ., հասնել երեւելի այնպիսի հաղթանակների, որպիսիք չի տեսել մեր ժողովուրդն անգամ իր պատմության ամենածաղկուն շրջաններում։ «Ինչպե՞ս»,- ամեն անգամ հարցնում էի ինքս ինձ՝ Ստեփանակերտից նայելով Շուշիի բարձունքին։ Նույն հարցը տվել եմ նաեւ Շուշիի ազատագրման գործողության մի քանի տասնյակ մասնակիցների։ Երեւում է՝ նրանք նույնպես շատ են մտածել այդ ուղղությամբ եւ վերջում, չգտնելով ավելի հիմնավոր պատասխան, քան «Աստված է օգնել», որոշել են համակերպվել հրաշքի գաղափարի հետ։ Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգեւ արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանն էլ իր պատմությունը ունի։ Նա հիշում է, թե ինչպես է ռազմական գործողության ամենաթեժ պահին, երբ մեր զինվորների առաջխաղացումը կասեցվել է, իջել Ստեփանակերտ եւ գետնին տապալել Լենինի արձանը, որը, ըստ սրբազանի, չարի ներկայությունն էր հայոց թիկունքում։

Բոլոր այս պատմություններն, իհարկե, գեղեցիկ են եւ ճշմարիտ, բայց, ինչպես հայտնի է, Բարձրյալն օգնում է միայն պայքարողին, իսկ ցանկացած հրաշքի ետեւում թաքնված է ծանր եւ տաժանակիր աշխատանք։ Ցավոք, հայ իրականության մեջ սովորաբար արժեւորվում է այդ աշխատանքի միայն վերջին հատվածը կամ, որ ավելի հաճախ է պատահում, միայն արդյունքը, ինչը առնվազն այս կամ այն իրողության ոչ ամբողջական, թերի ընկալման պատճառ է դառնում։ Բայց, ինչպես նշեցի հոդվածի սկզբում, ժամանակն ամեն ինչ իր տեղն է դնում, եւ բոլոր անհասկանալի հարցերը ստանում են իրենց պատասխանները։ Թեկուզ՝ նոր պատերազմի գնով։

Կարծում եմ՝ որեւէ մեկը չի վիճի այն մտքի հետ, որ ապրիլյան չորսօրյա պատերազմում մեր հաջողությունը պայմանավորված էր պաշտպանական համակարգը բարելավելուն ուղղված այն գործողություններով, որոնք իրականացվել են մինչ ադրբեջանական հերթական ագրեսիան։ Հասկանալի է, որ հայկական կողմը չէր կարող հաջողություն ունենալ, եթե ժամանակին չկատարեր սեփական անվտանգությունը բարձրացնող «տնային աշխատանքը»։ Այո, ապրիլյան հարձակումից առաջ մենք բավականաչափ ժամանակ ունեինք այդ խնդիրները լուծելու համար։ Մի բան, որը չկար 92֊ին։ Բայց միեւնույն է՝ այդ աշխատանքը տարվել է նաեւ Շուշիի ազատագրման գործողությունից առաջ։ Իսկ մինչ այդ էլ՝ Խոջալուից, Կրկժանից ու Տողից առաջ։ Թեկուզ ժամանակ չկար, բայց գործն արվում էր։ Եվ դրանով է պայմանավորված այն հանգամանքը, որ Խոջալուի կրակակետերի վերացումից անմիջապես հետո Արցախի իշխանությունները ձեռնամուխ եղան Շուշիի ազատագրման գործողության նախապատրաստմանը։

1992թ.֊ի մարտի 26-֊ին, «ելնելով ստեղծված ռազմաքաղաքական բարդ իրադրությունից, Հանրապետության անվտանգության եւ պաշտպանության ապահովման նպատակով անհետաձգելի միջոցառումների մշակման ու իրագործման շրջանակներում», ստեղծվում է ԼՂՀ Պաշտպանության կոմիտեն (հետագայում՝ Ինքնապաշտպանության կոմիտե-հեղ.), որի նախագահ է նշանակվում Սերժ Սարգսյանը։ Ընդամենը երկու ամիսների ընթացքում նորաստեղծ այս կառույցը, որի հիման վրա հետագայում ձեւավորվել է Արցախի պաշտպանության նախարարությունը, կարողանում է նախաձեռնել ու ղեկավարել ինքնապաշտպանական ջոկատների միավորման, նյութատեխնիկական հիմքի, սպառազինության ու տեխնիկայի հայթայթման ու մատակարարման աշխատանքներ։ Բնականաբար՝ բլոկադայի եւ ադրբեջանցիների մշտական հարձակումների պայմաններում նման աշխատանքների իրականացումը գրեթե անհնար էր թվում։

Ապրիլի 2-ին ծանր մարտեր ընթացան Հադրութի Հողեր գյուղի մոտակայքում, հակառակորդի հետեւակին աջակցում էին ռազմական ուղղաթիռները եւ մի քանի միավոր զրահատեխնիկա։ Նույն օրերին Շահումյանի շրջանում ադրբեջանցիների գրոհային խումբը փորձեց դիրքեր զբաղեցնել Քյափազի սարալանջին եւ մշտական սպառնալիքի տակ պահել Բուզլուխ, Մանաշիդ եւ Վերին Շեն գյուղերը։ Ապրիլի 7֊-ին Շուշիից եւ Ջանհասանից հրթիռահրետակոծության ենթարկվեցին Ստեփանակերտն ու Քարին Տակ գյուղը։ Հայտնի էր դարձել, որ առաջիկա օրերին թշնամին լայնածավալ հարձակման էլ անցնելու Աղդամ-Ասկերան-Ստեփանակերտ եւ Մարտակերտի ու Հադրութի ուղղություններով։ Մարտեր էին ընթանում նաեւ Ծամձորում, Միր֊-Բաշիրում եւ այլուր…

Ահա թե ինչպիսի իրավիճակում էր Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը նախապատրաստվում Շուշիի ազատագրման գործողությանը։ Ռազմական ծանր դրությանը գումարվում էին նաեւ սոցիալ-֊տնտեսական ճգնաժամը, արտաքին անբարենպաստ պայմանները եւ այլն։

Բայց կար վստահություն։ Եվ հիմա, երբ կրկին զուգահեռներ եմ տանում 90-ականների սկզբի պատերազմի եւ այս տարվա ապրիլյան իրադարձությունների միջեւ, հասկանում եմ, թե որտեղից էր գալիս այդ վստահությունը։ Պատասխանը մեկն է՝ մարդիկ աշխատում էին։ Չէին ընկճվում, պատրաստվում էին։ Գիտակցում էին այդ աշխատանքի կարեւորությունը։ Անզիջում էին։ Նվիրված էին։ Շուշիի ազատագրումը, ինչպես նաեւ մեր մնացած ռազմական հաջողությունները հենց այս նախապատրաստական աշխատանքի արդյունքն է։ Հաղթանակները գալիս են միայն այն դեպքում, երբ կռվող զինվորը, նրա հրամանատարը եւ ողջ հասարակությունը պատրաստ է այդ հաղթանակին։ Արցախի ռազմաքաղաքական իշխանության հիմնական խնդիրը հենց այդպիսի պատրաստ հասարակություն ստանալն էր։ Ինչն էլ հաջողվեց։ Մնացածն, ինչպես ասում են, տեխնիկայի գործ էր։

Վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում, ինչպես արդեն նշեցի, Շուշիի ազատագրման մասին զրուցել եմ տասնյակ զինվորների, հրամանատարների եւ քաղաքական գործիչների հետ։ Գեներալ-մայոր Արկադի Տեր-Թադեւոսյանը, ով եղել է այդ գործողության ռազմական մասի մշակողն ու հրամանատարը, սիրում է կրկնել, որ Շուշիի հիմնական հերոսները Ստեփանակերտի նկուղներում պատսպարված հայ մանուկներն էին։ Նրանք, ում փրկելու համար հայ զինվորը պատրաստ էր զոհաբերել սեփական կյանքը։ Կոմանդոսը խոսում է հայ կանանց մասին, ծնողների, զինվորների եւ այլն։

Զրուցել եմ նաեւ այդ հերոսամարտի մասնակիցների հետ։ Նրանք, ովքեր եղել են Շուշիի մատույցներում։ Կռվել, վիրավորվել, զոհվել ու ապրել են հինավուրց քաղաքի համար։ Տղաներ, ովքեր իրենց միջով են անցկացրել պատերազմը եւ այսօր էլ շարունակում են ապրել այդ հուշերով։ Նրանց աչքերում տեսել եմ Շուշիի ազատագրման մարտը։ Տեսել եմ, թե ինչպես է Ասկոլկան (Աշոտ Ղուլյան) իր տղաների հետ միասին նռնակներ նետում Շուշիի բերդում պատսպարված ադրբեջանցիների վրա եւ ինչպես է պաշտպանվում այնտեղից հորդացող պատասխան կրակից։ Տեսել եմ, թե ինչպես է Շոշ գյուղի վերեւի բարձունքից Կուճյուր Վիտոն իր թնդանոթով կրակում Շուշիի ամրոցի ուղղությամբ՝ փորձելով ճեղք բացել այնտեղ մեր տղաների համար։ Տեսել եմ, թե ինչպես է Դուշման Վարդանը տանջում այն ժամանակ 15-ամյա Սեւակ Մալյանին, որպեսզի նա ավելի պատրաստված լինի Շուշիի մարտին։ Տեսել եմ, թե ինչպես են Ժաննա Գալստյանն ու Սերժ Սարգսյանը մարտակոչով դիմում Քարին Տակ եւ Սղնախ գյուղերի միջեւ ընկած անտառում քողարկված զինվորներին։ Տեսել եմ, թե ինչպես է ադրբեջանական ինքնաթիռի արկից զոհվում Երեւանից եկած Հրանտ անունով մի երիտասարդ, ում մահը մինչ օրս արցունքներ է բերում իր զինակիցների աչքերին։ Տեսել եմ, թե ինչպես է մեր տանկը կրակում թշնամու ուղղությամբ եւ ինքը խոցվում համապատասխան արկ չունենալու պատճառով։ Տեսել եմ, թե ինչպես է Լեւոն Մնացականյանը ականանետով ոչնչացրել ադրբեջանցիների դիրքերը։ Եվ վերջապես տեսել եմ, թե ինչպես է հայ զինվորը հաղթական մտնում Շուշիի Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց եկեղեցի…

Եվ ուրեմն ո՞րն է մեր հաղթանակների գաղտնիքը։ Ինչպե՞ս կարողացավ հայ զինվորը հաղթել Շուշիում, Մարտակերտում, Հադրութում եւ այլուր։ Ինչպե՞ս կարողացավ այդ նույն զինվորը դիմակայել նաեւ ժամանակակից եւ գերճշգրիտ տեխնիկայով զինված թշնամուն։ Պատասխանը մեկն է՝ նվիրում եւ հայրենասիրություն։ Ծանր եւ հետեւողական աշխատանք։ Բոլոր ոլորտներում՝ դիվանագիտություն, տնտեսություն, ռազմական գործ, կրթություն, մշակույթ եւ այլն, եւ այլն։

Շուշին ասվածի վառ ապացույցն է։ Շուշին արդյունքն է համազգային միասնության, ճիշտ կազմակերպված աշխատանքի ու համընդհանուր շահին նվիրվածության։ Երբ փոքր էի, Շուշիի ազատագրումն ինձ համար միայն բերդաքաղաքի ուղղությամբ թռչող արկերն էին։ Ամեն ինչ գեղեցիկ էր այն օրը։ Լուռ կանգնել էինք փոքր բլրի վրա եւ հետեւում էինք մեր ծնողների ու ավագ եղբայրների գործին։ Այսօր, երբ այդ գործն արդեն շարունակում են մեր զավակներն ու ընկերները, հստակ լսվում է 92֊ի մայիսի արձագանքը։ Եվ դա հրաշալի մի զգացում է, որը պարզապես հնարավոր չէ բառերով փոխանցել ընթերցողին…

ՀՐԱՆՏ ՄԵԼԻՔ-ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ

08.05.2016

Уважаемые друзья, информационно-аналитический портал Voskanapat.info нуждается в вашей поддержке. Помогите сделать его ещё лучше!
10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր Ադրբեջանն Արցախի հետ շփման գծից հետ չի քաշում դեռևս ապրիլից կուտակած մեծ քանակությամբ ստորաբաժանումները
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան