Подпишитесь на наш канал в Telegram

Դիպուկահար Մարգարիտան

Մարգարիտա Վարդանի Սարգսյան (1960-1993)

Նայելով այսօրվա խաղաղ և բարեկարգված Ստեփանակերտին` դժվար է պատկերացնել, որ ավելի քան 20 տարի առաջ այստեղ պատերազմ էր ընթանում:

1991-1992թթ. ձմռանը Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտը սկսեց պարբերաբար հրթիռակոծվել Շուշիում, Ջանհասանում, Խոջալուում, Մալիբեյլուում և Կրկժանում տեղակայված թշնամու հենակետերից: Հայկական հողը ցնցվում էր, թղթե տնակների պես փլվում էին բազմաբնակարան շենքերը: Մահացու կրակից և ավերումից փրկվել հնարավոր չէր ոչ մի տեղ: Քաղաքը դատարկվել էր` աստիճանաբար վերածվելով ամայացած հրդեհավայրի: Չկար էլեկտրականություն, ջեռուցում, վառելիք, պարենամթերք և խմելու ջուր: Միջազգային հանրության բացարձակ թողտվության պայմաններում տարածաշրջանում իսկական հումանիտար ճգնաժամ էր, իսկ 50 հազար բնակչություն ունեցող քաղաքը գտնվում էր լիովին վերացման եզրին:

Զենք բռնելու ընդունակ բոլոր տղամարդիկ կռվում էին երիտասարդ հանրապետության ռազմաճակատում: Արցախի մայրաքաղաքի ամայացած, պարբերաբար հրթիռակոծվող փողոցներում հատուկենտ կանայք էին երևում:

Այսպիսի արտահայտություն կա` «Պատերազմը կնոջ դեմք չունի»: Դա, իհարկե, այդպես է: Բայց մեր կանայք, այդ աստվածուհիները, Հայոց աշխարհի այդ փափկասուն կույսերը նույնպես հայրենիքի համար դժվար պահին մեկնել են ռազմաճակատ: Նրանք իրենց զգեստներն ու բարձրակրունկները փոխելով զինվորական համազգեստի և զինվորական ծանր կոշիկների հետ, ուսն առնելով Կալաշնիկովի ավտոմատն ու ուսապարկը` շարք են կանգնել իրենց ամուսինների, հայրերի և եղբայրների հետ:

Արցախյան պատերազմի ընթացքում հայ կանայք աչքի են ընկել անձնվեր ծառայությամբ` ոչ միայն բժշկական ստորաբաժանումներում: Ակտիվ ռազմական գործողությունների ալիքը սկսվելուց հետո ինքնապաշտպանության ուժերի հրամանատարությունը, տեղի տալով հայ կանանց պահանջներին, որոշում է ընդունել` հատուկ կանանց գումարտակ ստեղծելու մասին, որին անմիջապես անդամագրվել են մեր բազմաթիվ հայրենակիցներ: Բայց բոլոր չէ, որ կարողացել են տանել ռազմասպորտային մարզումների և մարտական պատրաստության չափից շատ ծանրաբեռնվածությունը: Եվ, չնայած կանանց գումարտակի գաղափարն այդպես էլ իրականություն չդարձավ, բայց այն հերոս կանայք և աղջիկները, ովքեր կարողացան նախապատրաստական փուլը մինչև վերջ անցնել, հետագայում, ընդգրկվելով Արցախի ՊԲ գործող ստորաբաժանումներում, մինչև վերջ կատարել են հայրենիքի հանդեպ իրենց պարտքը:

Նրանց թվում էր Մարգարիտա Սարգսյանը:

Մարգարիտան ծնվել է 1960թ. փետրվարի 13-ին Արցախի Մարտունու շրջանի Հացի գյուղում:1967թ. հաճախել է գյուղի միջնակարգ դպրոց: Գերազանց սովորում էր, աչքի էր ընկնում սուր մտքով և բնածին մաթեմատիկական ունակություններով: 4-րդ դասարանում մաթեմատիկայի օլիմդիադային առանց դժվարանալու լուծել էր բարձր դասարանցիների համար նախատեսված առաջադրանքները: Եվ զարմանալի չէ, որ երբ չորրորդ դասարանն ավարտելուց հետո Մարգարիտայի ընտանիքը տեղափոխվեց Ստեփանակերտ, տաղանդավոր աղջկան միանգամից ընդունեցին մաթեմատիկական թեքմամբ դպրոցի 6-րդ դասարանում:

1976թ. Մարգարիտան ավարտելով դպրոցը` ընդունվեց Ստեփանակերտի մանկավարժական համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետի հեռակա բաժին: Ուսմանը զուգահեռ աշխատում էր Ղարաբաղի «Մետաքս կոմբինատ»-ում, որտեղ շարքային ջուլհակուհուց հասել էր հերթափոխի ղեկավարի պաշտոնին: Բացի դրանից, համարվում էր ձեռնարկության կոմերիտական կազմակերպության քարտուղարը:
Վաղ տարիքից Մարգարիտան սիրում էր սպորտ: Տղաներին հավասար` գնդակով խաղում էր, ձի էր քշում, հիանալի շախմատ էր խաղում, բայց առանձապես սիրում էր հրաձգություն, որով, ինչպես և շախմատով, հաղթում էր մրցումներում:

Արժե՞, արդյոք, զարմանալ, որ պատերազմի հենց սկզբից խիզախ աղջիկն ու հիանալի հրաձիգը երազում էր միանալ կռվողներին: Եվ կանանց գումարտակ ստեղծելու մասին լուրը Մարգարիտին մեծ ուրախություն պատճառեց: Գեղեցիկ ու բարետես աղջիկը այլ աղջիկների հետ անդամագրվեց ջոկատին, գերազանց անցավ նախապատրաստական փորձությունը:

1992թ. սեպտեմբերի 1-ից աղջիկները մարտական պատրաստություն անցան Շուշիի ուսումնա-սպորտային գումարտակում: Հենց այդտեղ Մարգարիտան ստացավ օպտիկական նշանառության կետով հրացան, որից այլևս երբեք չբաժանվեց:
Եռամսյա մարտական նախապատրաստություն անցնելուց հետո աղջիկների խումբը, որի կազմում էին` Մարգարիտա Թառանյանը, Մարգարիտա Սարգսյանը և Անահիտ Թամրազյանը, մեկնեց մարտական գործողությունների գոտի` Շուշիի շրջանի Շրլան գյուղ: Երկու օր անց Ստեփանակերտի 8-րդ վաշտը սկսեց որոշիչ հարձակման անցնելու նախապատրաստությունը` Շուշիի շրջանը թշնամուց վերջնականապես ազատագրելու նպատակով: Դասակի հրամանատար Ալբերտ Ոսկանյանը Մարգարիտա Սարգսյանի հետ հետախոզություն է իրականացրել Սարիբաբի մերձակայքում: Հետախոզությունը հաջողությամբ իրականացվել է, սակայն եհդարձի ճանապարհին թշնամին նկատել է հետախույզներին և կրակ բացել նրանց վրա: Այստեղ էլ տեղի է ունեցել Մարգարիտայի մարտական մկրտությունը` դիպուկ կրակոցներով կարողանալով ճնշել հակառակորդի կրակը:

1992թ. նոյեմբերի 19-ին սկսվեց Սարիբաբի բարձունքն ազատագրելու գործողությունը: Թշնամին համառ դիմադրությունն էր ցույց տալիս` կրակ թափելով իր զրահամեքենայից: Մարգարիտի դիպուկ կրակոցը հասնելով թշնամու նշանառուին` հարձակման համար ճանապարհ բացեց մեր տղաների համար:

Այդուհետ նշանառու Մարգարիտա Սարգսյանին զորքերում սկսեցին անվանել «դիպուկահար Մագարիտ»: Այդ մականունը դարձավ նրա երկրորդ անունը: Ավելին` համարվելով 53-րդ գումարտակի լավագույն նշանառուներից մեկը, Մարգարիտան դիպուկահար էր` ի վերուստ:

Ծառայակիցները պատմում են, թե ինչպես է մի անգամ մեկ կմ հեռավորությունից մեկ կրակոցով երկու աղվես սպանել: Մարգարիտայի մարտական ուղուց նաև զավեշտալի դեպքեր են հիշում: Մի անգամ Արշավիր Ղարամյանի (Արշո) վաշտին շտապ նշանառու էր պետք, ուղարկեցին Մարգոյին: Մի քիչ անց ռացիայով կապվել են Արշոյի հետ, իմանալու համար, իբր, թե ինչպես է իրենց քույրը: Ռադիոկապով լսել են զինվորականների զարմացած ձայները` ի՞նչ աղջիկ, այստեղ ոչ մի աղջիկ էլ չկա: Զինվորական հագուստով, կարճ մազերով, մինչև աչքերն իջեցրած գլխարկով Մարգոյին զինվորականները տղայի տեղ էին դրել:

Որպես դիպուկահար և նշանառու` Մարգոն փառավոր մարտական ուղի է անցել, պաշտպանական և ազատագրական մարտերի է մասնակցել Շուշիի շրջանում, Բերձորոմ, Քարվաճառում, Ակնայում, Սանասարում: Մարգարիտայի դիպուկահար կրակից թշնամու տասնյակ ասկյարներ են սպանվել:

Անհրաժեշտության դեպքում նշանառու դիպուկահարը դառնում էր փորձառու բուժքույր. վիրավորներին հանում էր մարտի դաշտից, առաջին օգնություն ցույց տալիս, ազատ րոպեներին մայրական հոգատարություն էր ցուցաբերում զինծառայողների հանդեպ: Մարգարիտայի և նրա ընկերուհիների փրկարար ջոկատի շնորհիվ տասնյակ հայ զինվորներ են փրկվել:

1993թ. ամռանը Շուշիի գունդը, որի կազմում էր Վլադիմիր Ավագյանի հրամանատարության տակ գտնվող գումարտակը, մասնակցել է Կուբաթլուի (Սանասար) շրջանի ազատագրմանը:

Հաջողությամբ անցնելով թշնամու թիկունք`գունդը շեշտակի հարվածով խուճապ է առաջացրել թշնամու մոտ` նպաստելով հայկական այլ ստորաբաժանումների առաջխաղացմանը:

Վաշտը, որի կազմում ընգրկված էին նաև աղջիկներ, հրաման էր ստացել դիրքավորվել Կուբաթլուի շրջանի Բաշարատ գյուղի (ներկայիս Արցախի հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Ամուտեղ գյուղն է) մոտակայքում գտնվող բարձունքում: 15 հոգանոց խմբով թիկունքից շրջանցել են բարձունքը և շեշտակի գրոհով գրավել այն` ճնշելով թշնամու կրակակետերը: Այդ մասում հետագա իրադարձությունները հանգեցրին նրան, որ հայ մարտիկների այդ սակավաթիվ խումբը հայտնվեց շրջափակման մեջ: Ազատամարտիկները, մի քանի օր համառ մարտեր վարելով թուրքերի հետ, մինչև օգնական ուժերի հասնելը կարողացան պահել բարձունքը: 15 հոգանոց խմբից ողջ մնացին երեք հոգի: Ցավոք, զովածների մեջ էր նաև դիպուկահար Մարգարիտան: Դա տեղի է ունեցել 1993թ. օգոստոսի 18-ին:

Այդ օրը Մարգարիտայի մայրը` վաստակավոր մանկավարժ Արաքսյա Թավադյանը, Երևանում էր: Նա բարձրացել էր Եռաբլուր, որտեղ ծաղիկներ էր դրել հերոսաբար ընկած կին-ազատամարտիկ Նունե Աբրահամյանի գերեզմանին: Եվ մի քանի օր անց Ստեփանակերտի հուշահամալիրում հողին հանձնեցին հարազատ աղջկա մարմինը:

Մի անգամ`տուն հանգստանալու մեկնելիս, Մարգարիտան ընկերներին խնդրել է. «Եթե ինձ վիճակված լինի զոհվել, իմ գերեզմանին շատ ծաղիկներ կդնեք»:

Սովորական հայ աղջիկ-դիպուկահարի հուղարկավորության օրը գերեզմանաթումբը արցախյան երփներանգ ծաղիկների ծովի էր նման…

Հայրենիքի պաշտպանության գործոմ ցուցաբերած ավանդի համար Մարգարիտա Սարգսյանը պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով: Ստեփանակերտի Հովհ. Թումանյանի անվան թիվ 9 դպրոցի փառքի դահլիճում Մարգարիտ Սարգսյանի հիշատակի անկյուն կա: Արցախի Մարտունու շրջանի Հացի գյուղի միջնակարգ դպրոցի նախասրահում էլ կանգնեցնված է հերոսուհու կիսանդրին:

Մարգարիտը, ում բախտ չի վիճակվել ամուսնանալ և վայելել մայրանալու բերկրանքը, երազում էր պատերազմի ավարտից հետո բնակություն հաստատել Շուշիում: Նա նաև շատ էր ուզում աշխատել երեխաների հետ, դասավանդել, լինել դասղեկ, երեխաներին սովորեցնել, թե ինչպես պետք է վարվել զենքի հետ: Եվ չնայած դասավանդելու երազանքն այդպես էլ չկատարվեց, իր վառ կյանքով և հերոսական մահով `դառնալով անմահ, Մարգարիտան, հիրավի, միշտ օրինակ կլինի երիտասարդ սերնդի մոտ հայ ոգու դաստիարակման գործում:

ՊԱՆԴՈՒԽՏ

 

Уважаемые друзья, информационно-аналитический портал Voskanapat.info нуждается в вашей поддержке. Помогите сделать его ещё лучше!
10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր Ադրբեջանն Արցախի հետ շփման գծից հետ չի քաշում դեռևս ապրիլից կուտակած մեծ քանակությամբ ստորաբաժանումները
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան