Подпишитесь на наш канал в Telegram

Հաղթական տանուլ տված պատերազմը. Ինչպես են Ադրբեջանում հորինում և տոնում «հաղթական» տարեթվերը

Հաղթական տարեթվերը տոնելը պետությունների և ժողովուրդների համար բնական և անհրաժեշտ բան է: Յուրաքանչյուր կայացած ժողովուրդ, մանրակրտկտորեն դասակարգելով իր պատմությունը, առանձնահատուկ վերաբերմունք է ցուցաբերում նման տարեթվերի հանդեպ, քանի որ դրանք խորհրդանշում են ազգի կայացման գործընթացը, նրա ազատասիրությունն ու արժանիքները: Դրանք կարևոր հանգույցներ են հանդիսանում պատմական իրադարձությունների շղթայում:

Բայց ի՞նչ անել, երբ դրանք ուղղակի չկան: Ինչպե՞ս վարվել, եթե ժողովուրդը ռազմական հաղթանակների հետ կապված որևէ հիշողություն չունի:

Օրինակ` Ադրբեջանում այդ հարցն առանձնակի դժվարություն առաջ չի բերել: Կատարները քորելով` այնտեղ անմիջապես կռահեցին, որ եթե այդքան հայտնի տարեթվեր չկան, ապա կարելի է ուղղակի հորինել: Իսկ մեր մուլտիմշակութային-տոլեռանտ հարևանները երևակայության հարցում անգերազանցելի են:

Հունվարի 5-ին և 6-ին Բաքվում և այդ նմանը չունեցող հանրապետության մյուս քաղաքներում մեծ շուքով նշեցին «Հորադիզի հաղթական օպերացիայի» 24-ամյակը: Ամեն ինչ տեղը տեղին սարքել էին. ղարաբաղյան պատերազմի վետերանների և երիտասարդ հայրենասերների երթը դեպի շեհիդների ծառուղի (բնակաբանար, Հեյդար և Զարիֆ Ալիևների գերեզմաններին պարտադիր ծաղիկներ դնելով) «Հորադիզի ռազմական փառքի» մասին հապճեպ ասված խոսքեր են, ականատեսների վկայություններ, անխուսափելի «բիզիմդիրի» մասին երդումներ, ֆիլմերի ցուցադրություն և լրատվամիջոցներում 1994թ. հունվարին գրոհող խիզախ ասկյարներից խուճապահար փախչող հայերի աղետալի կորուստների մասին» լրատվամիջոցներում տարածվող տեսություններ:

Առանձնապես տարբերվում էին, այսպես կոչված, ադրբեջանցի ռազմական փորձագետները, ովքեր լրագրողների հետ կիսվում էին իրենց ծիածանագույն հիշողություններով: Որպես օրինակ, այդ իրադարձություններն այսպես է բնորոշել նախկինում պարտված սպա, իսկ հիմա հայտնի ստախոս, շաղակրատ Ուզեիր Ջաֆարովը. «… Գործողությունը դադարեցվել է երկրի ղեկավարության որոշմամբ: Եթե դա տեղի չունենար, հակառակորդին կարելի կլիներ ջախջախիչ հարված հասցնել, որը կազդեր պատերազմի ելքի վրա»:

Դատելով մեջբերումից` Ջաֆարովն այնքան է հեռուն գնացել, որ ջանալով թաքցնել «Հորադիզի գործողության» իրական հետևանքները` պատահաբար նրա կիսատ մնալու մեջ մեղադրել է իշխանությանը, այսինքն` անմիջապես Հեյդար Անմեղին, որի պատժամիջոցների պատճառով էլ հենց ստորագրվել է բիշքեքյան զինադադարը:

Ի տարբերություն իր խելագար գործընկերոջ` մեկ այլ` «բիզիմդիրի» ոչ պակաս հայտնի վարպետ, պահեստազորի գնդապետ Շահիր Ռամալդանովն ավելի զգուշավոր է գտնվել «հորադիզյան արշավում» Ալիևի քաղաքական դերի մեկնաբանման տեսանկյունից, բայց ոչ ավելի զուսպ` նրա ռազմավարական նշանակության գնահատման հարցում: Նա ընդհանրապես անցել էքաղաքավարության և զսպվածության բոլոր սահմանները:

«1993թ.հանգուցյալ նախագահ, գերագույն գլխավոր հրամանատար Հեյդար Ալիևի իշխանության գալուց հետո ժողովուրդն ու զինվորները սկսեցին հավատալ հաղթանակին (երևում է` հավատը չի կորել Ալիևի կողմից հայերին ամբողջ հինգ շրջան հանձնելուց հետո անգամ,-հեղ.): Հեյդար Ալիևի կարգադրությամբ հարձակողական գործողություն է սկսվել: Մեզ հաջողվել է 25-30 կմ հետապնդել թշնամուն: (Իսկ հիմա `ուշադրություն). Հայկական կողմը, զգալի կորուստներ տալով, ստիպված էր ստորագրել Բիշքեքյան արձանագրությունը»:

Ռամալդանովի կողմից այդ իրադարձությունների լևիտանյան ոճով շարադրանքն ամեն ինչից անտեղյակ լսողին և առաջին հերթին` զոմբիացված «բիզիմդիրշիկներին» կարող է ներշնչել, որ, այսպես կոչված, «Հորադիզի գործողությունը» հավասարազոր է բեռլինյանին, և որ հայ հրամանատարներին Վերմախտի գերմանացի գեներալների պես հանում էին բունկերներից անվերապահ կապիտուլյացիան ստորագրելու համար:

Չէ՞ որ ամբողջ գործողությունը հորինված էր հայկական պաշտպանությունը ճեղքելու և Մեղրի, հետո նաև Նախիջևան դուրս գալու նպատակով: Չէ՞ այդ ծրագիրն իրագործելու համար Ֆիզուլու ուղղությամբ կենտրոնացված էին հալումաշ եղած ադրբեջանական բանակի մնացուկներն ու փողոցներից հավաքված 18-ից մինչև 60 տարեկան տղամարդիկ: Չէ՞ որ հույսները դրել էին Սուրբ Ծննդի օրը հայերին հանկարծակիի բերելու վրա: Եվ սխալվել էին, քանի որ լայնամասշտաբ գրոհի երկրորդ օրն իսկ գրոհը կասեցվել է նախկին սահմանից 15 կմ հեռավորության վրա: Չէ՞ որ գործողությունը, որը հետին ամսաթվով ստացել է «հորադիզյան» անվանումը, անհավատալի զոհերի և տեխնիկայի կորուստների գնով հաջողվել է հատել միայն Հորադիզ կայանն ու մի քանի ավերված գյուղեր: Եվ Բիշքեքյան զինադադարը խնդրել են միայն ու միայն Ադրբեջանի իշխանությունները, քանի որ 1994թ. գարնանը հայկական հրամանատարությունը պատրաստ էր հասնելու ընդհուպ մինչև Իրանի սահման` թալիշաբնակ շրջաններ: Իսկ ադրբեջանական բանակն այդ ժամանակ ուժասպառ եղած ձիու պես շնչահեղձ էր լինում կես ճանապարհին:

Ինչևէ, ամեն մեկը գրում է իր պատմությունը: Ինչ որ մեկի հաղթանակները ձեռք են բերվում տառապանքի ու արյան գնով, ինչ-որ մեկինն էլ` թանաքով:

Ադրբեջանի դեպքում էլ հակառակորդը կապիտուլյացիայի է ենթարկում` շարունակելով իշխել «օկուպացված տարածքների» վրա, իսկ ջաֆարովները ռամալդանովների հետ իրենց կրծքին կրում են մի փութ կրծքանշան` հաղթական տանուլ տված պատերազմի համար:

Բոգդան ԱԹԱՆԵՍՅԱՆ

Aysor.am

Уважаемые друзья, информационно-аналитический портал Voskanapat.info нуждается в вашей поддержке. Помогите сделать его ещё лучше!
9.05.2020 Մեր արածների և անելիքների մասին 10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան