Подпишитесь на наш канал в Telegram

Ֆրանսիա. Հայ Դատն ընդդեմ թուրքական մերժողականության

Նոյեմբերին Ֆրանսիայում երեք աղմկահարույց դատական գործընթացներ են տեղի ունեցել: Եվ եթե Ադրբեջանի տանուլ տված դատը, որը նախաձեռնել էր Ալիևյան ռեժիմը` սաստիկ վիրավորվելով ֆրանսիացի լրագրողներ Էլիզ Լյուսենի և Լորան Ռիշերի կողմից իրենց տրված «բռնապետ» բնորոշումից, լուսաբանվել է բավականին լայնորեն, ապա մյուս երկու դատական հայցերը` չնայած նրան, որ ուղղակի կապ ունեին Այ Դատի հետ, հայրենական գործընթացում գործնականորեն չեն լուսաբանվել: Այդուհանդերձ, երկու գործընթացներն էլ ուշադրության արժանի էին: Դրանցից մեկն անց է կացվել Ֆրանսիայում, երկրորդը` Փարիզի ամենամեծ արվարձանում` Նանտերում` Օ-դե-Սենի վարչական կենտրոնում:

***

Նանտերի դատավարության ժամանակ քննվել է երկու երիտասարդների` 25-ամյա Այ-Դատի` Դատ Թեմիրի (Թեմիրյան) և 22-ամյա Մայքլ (Դրո) Մոմջյանի գործը, ով 2015թ. մարտի 2-ին` Ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցին միջոցառումներից ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ, հայտարարելով «Թուրքիան ֆաշիստական պետություն է, որը հրաժարվում է ընդունել հայերի Ցեղասպանությունը» կարգախոսը` նռան հյութ է լցրել Ֆրանսիայում Թուրքիայի նախկին դեսպան Ակկի Ակիլիի վրա:

Դատարանը դեսպանի վրա հյութ է լցրած Դատ Թեմիրին դատապարտել է երեք, իսկ Մայլք Մոմջյանին, ով այդ գործողությունը նկարահանել ու դրել է ինտերնետում` մեկ ամսվա ազատազրկման: Երկուսն է առանց այն էլ մեղմ պատիժը կրել են պայմանական ու հետագայում չեն համարվի դատված:

Գործընթացի ժամանակ ապագա քաղաքագետ Դատ Թեմիրը դատական դահլիճը վերածել էր քաղաքական հարթակի` ցույց տալով թուրքական պետության մերժողական քաղաքականությունը` միևնույն ժամանակ հիշեցնելով Ցեղասպանության սարսափելի իրողությունների մասին: Նա դատարանին պատմել է, թե ինչ զգացողություններ է ունեցել` իմանալով Թուրքիայի այն ժամանակվա վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի սադրիչ որոշման` ապրիլի 24-ին` հայոց Ցեղասպանության պաշտոնական օրը, Գալլիբոլիի ճակատամարտում տարած հաղթանակը տոնելու մասին, որտեղ ֆրանսիական և բրիտանական զորքերը Դարդանելում դիմակայել են Օսմանյան կայսրության ուժերին. «Մեր նպատակն էր ինչ-որ էքստրաօրդինար բան ձեռնարկել, որը կպատմեր հայերի Ցեղասպանության և սեփական ընդդիմության ու փոքրամասնության հանդեպ թուրքական պետության քաղաքականության մասին»:

Հենց դրա համար էլ թիրախ է ընտրվել թուրքական պետության ներկայացուցիչը: ինչ վերաբերում է նռան հյութին, ապա ակցիայի երկրորդ մասնակցի` Մայքլ Մոմջյանի խոսքով, դա խորհրդանշում էր թուրքական պետության հանցագործություններն ու անպատժելիությունը:

*****

Երկրորդ դատական գործընթացը, որը կայացել է Ֆրանսիայի մայրաքաղաքի ուղղիչ դատարանում` նոյեմբերի 28-ին, ինչպես և նրա վճիռը, առանց չափազանցության, եվրոպական դատական գործընթացների համար աննախադեպ եղան` հաշվի առնելով այն, որ դատարանը քննում էր հայոց Ցեղասպանությունը համառորեն ժխտող մարդու հայցն ընդդեմ այդ Ցեղասպանության ժառանգների: Դա նույնն էր, ոնց որ մարդասպանը դատական գործ հարուցի իր ողջ մնացած զոհի հանդեպ` նեղսրտելով, որ նա ոչ միայն ողջ է մնացել, այլև համարձակվում է աշխարհին հիշեցնել իր հետ կատարվածի մասին:

2017թ. հոկտեմբերին ֆրանսիացի հետաքննող Մաքսիմ Գոենը, ով վաղուց աշխատում է թուրքական քարոզչության օգտին, դատի է տվել Nouvelles d’Arménie պարբերականի թողարկող խմբագիր Արա Թոռանյանին և Հայկական կազմակերպությունների համաձայնեցման խորհրդի համանախագահ, այդ պաբերականի հեղինակ Սամուել Թիլբյանին` նրանց մեղադրելով էլեկտրոնային լրատմավիջոցներում վարկաբեկման և հրապարակային զրպարտանքի մեջ:

Հայցվորը hայ լրագրողներից պահանջել է փոխհատուցում` յուրաքանչյուրից 5 հազար եվրոյի չափով, և, որպես ապացույց, ներկայացրել պարբերականի նյութերը` հրապարակված 2013-2014թթ., որտեղ նրան համեմատել են եվրոպական Հոլոքոսի հայտնի ժխտող Ռոբերտ Ֆորիսսոնի հետ: Պարբերականը Գոենին բնութագրել է նաև որպես ֆաշիստական թուրքական պետությանը ծառայող վարձկան` իր հնչեցրած խոսքերի համար, ըստ որի` Ցեղասպանության տարիներին տեղահանված հայերին, իբր, «հրաշալի կերակրել և ընդունել են և´ հարկադրված տեղահանության ժամանակ, և´ դրանից հետո»:

Փարիզի դատարանն արդարացի վճիռ կայացրեց պատասխանատուների համար` համարելով, որ այդ խոսքերը և բնորոշումները ոչ վարկաբեկում, ոչ էլ զրպարտանք են, այլ` սեփական կարծիքի արտահայտում: Եվ ըստ այդմ` Մաքսիմ Գոենի առաջադրած մեղադրանքը ոչ մի հիմնավորում չունի:

Բացի այդ, դատարանը մերժել է խայտառակված մերժողականին նաև քաղաքացիական բողոքարկման ժամանակ, որտեղ նա պատասխանատուներից նյութական փոխհատուցում է պահանջել:

Հայ լրագրողների իրավապաշտպան Անրի Լեկլերը դատավճռի հրապարակումից հետո, դուրս գալով դատարանի դահլիճից, հավաքված լրագրողներին մեծ բավականությամբ հայտարարել է, որ թեկուզ Ցեղասպանության ժխտումը Ֆրանսիայում հանցագործություն չի համարվում, բայց դատարանն այն բնորոշել է որպես սուտ:

Անձամբ Առա Թոռանյանը դատավարությունից հետո հայտարարել է Ցեղասպանության ակտիվ հերքողներից մեկի հանդեպ տարած հաղթանակի մասին:

*****

Հայցը ներկայացնողը` թուրքերի վարձկան Մաքսիմ Գոենը, բոլորովին չի թաքցնում այն փաստը, որ, ի դեմս Անկարայում հիմնադրված և աշխարհով մեկ «այսպես կոչված` հայերի ցեղասպանության պնդումների» դեմ «նյութեր» տարածող AVIM վերլուծական կենտրոնի, համարվում է թուրքական պետության վարձու սիրեկանը: Այդ մասին նա պատմել է հոկտեմբերի 17-ին կայացած նախնական նստաշրջանի ժամանակ` հավելելով նաև, որ կենտրոնը թաքցնում է իր մեկնումների ծախսերը` վճարելով փաստաբանի ծառայությունների համար:

Եվ այստեղ արժե մի փոքր հետ գնալ` ցույց տալու համար մերժողական գործունեության և թուրքերի կողմից իրենց թշնամուն` Հայաստանը մանրազննին ուսումնասիրելու թուրքական մոտեցման ողջ լրջությունը:

Եվրասիական հետազոտությունների կենտրոնը (AVIM) ստեղծվել է 2009թ. Անկարայում գործող թուրքմենների մշակույթի և համագործակցության հիմնադրամի միջոցներով: Ինստիտուտի նպատակը համարվում է Կովկասում, Բալկաններում, Արևելյան Եվրոպայում, Ասիայում, Մերձավոր Արևելքում և ԵՄ անդամ երկրներում Թուրքիայի դերի հետ կապված հետազոտությունների անցկացումը:

AVIM-ի կազմի մեջ է մտնում Եվրասիայի ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի շրջանակում 1999-2009թթ. Անկարայում գործող հայկական հետազոտությունների ինստիտուտը (ERAREN): AVIM—ը մասնակցում է նաև երկու ամսագրերի հրապարակումներում, որոնց թիրախը Հայաստանն է. Ermeni Arastirmalari (2001թ.-ից) և Հայկական հետազոտությունների ամփոփում ( 2002 թ-ից):

Ինստիտուտը պատրաստում և թողարկում է ամենօրյա տեղեկագրեր, որոնք պարունակում էին Հայաստանին, Իրաքին, Ասիային և Եվրոպային վերաբերող լուրեր և վերլուծություններ: Այդ տեղեկագիրն էլեկտրոնային փոստով ուղարկվում էր շուրջ 3 հազար բաժանորդների:

Եվրասիական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենը Բուլղարիայում և Վատիկանում Թուրքիայի` թոշակի անցած դեսպան Օմեր Էնգին Լյուտենն է:

Ինստիտուտն ունի իր վեբ-կայքը` չորս տարբեր բաժիններով. Կովկասն ու Հայկական հարցը, Բալկաններ, Ասիա և Եվրոպա: Կովկասին և Հայաստանին նվիրված բաժնում ընդգրկված են Հայաստանին ու հայ-թուրքական հարաբերություններին վերաբերող հոդվածները: «Հայկական հարց» բաժնում կա ներդիր` «Թուրքիայի և Ադրբեջանի խնդիրները Հայաստանի հետ»:

Բայց ամենակարևորն այն է, որ դատավարությանը պատրաստվելով, Գոենն ու իր տերերը, համացանցից հեռացրել են թուրքամետ լրատվամիջոցներում Գոենի բոլոր հակահայկական հոդվածները, որոնք շովունիստական մտքեր և կոչեր էին պարունակում: Բայց պարզվում է, ամեն ինչ չէ, որ հեռացրել էին:

Վեց տարի առաջ` 2011թ. ապրիլի 12-ին (Ցեղասպանության հերթական տարելիցի նախօրեին) Turkey News մերժողական ինտերնետ-հարթակում հրապարակվել էր Գոենի հոդվածy` «Պարծենկոտություն և ինտրիգներ. հայ ազգայնականների վերջին փորձերը Ֆրանսիայում» վերնագրով, որը նույնպես, ինչպես երևում է, դատական հայցի նախապատրաստական փուլում ամեն տեղից հեռացվել էր: Բայց պատահաբար, ավելի ճիշտ` անզգուշորեն, պահպանվել էր…ադրբեջանական «ԱՊԱ» պետական գործակալության ֆրանսիական տարբերակում: Նրանում Գոենը, ով այդ ժամանակ հանդես էր գալիս որպես Անկարայում հիմնադրված «Ռազմավարական հետազոտությունների միջազգային կազմակերպության» գիտաշխատող, ազնվորեն գրում է.

«Արմատական փոփոխությունների համար միայն նրանց (հայերի,-Պանդուխտ) դեմ հետևողական պայքարը` վարկաբեկման համար հaրուցված հայցերով, անվանարկությամբ, ռասսայական ատելության սադրանքներով, մեզ թույլ կտա լուծելու «հայկական հարցը» (…)Հակաթուրքականության մասնագետները պետք է դուրս մնան խաղից»:

Բայց պարզվում է, որ Ֆրանսիական արդարադատության միջնորդությամբ հայ լրագրողների դեմ սկսված գրոհը սկզբից մինչև վերջ երկու ցեղասպան միավորումների` Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից ի սկզբանե պլանավորված համատեղ տեղեկատվա-իրավական դիվերսիա էր: Որ դա հենց դա է, որ կա, վկայում է անհերքելի փաստերի շղթան:

Նույն օրը, երբ Գոենը նախաձեռնեց Nouvelles d’Arménie-ի լրագրողների դեմ դատական գործընթացը, ամերիկյան News Blaze կայքում հրապարակվեց ևս մեկ` գործնականում ճիշտ նույն բովանդակությամբ նյութ` Վարուժան Կարապետյանի մասին` ոմն Նուրիտ Գրինգերի հեղինակությամբ, ով արդեն մի քանի անգամ աչքի է ընկել ալիևյան ռեժիմի արդարացման գործում: Բառացիորեն մի քանի վայրկյան անց այդ կայքի հղումը Twitter-ի իր էջում տեղադրել է Ադրբեջանի պաշտոնական ներկայացուցիչը` Ադրբեջանի ԱԳ մամուլի խոսնակ Խիկմեթ Գաջիևը:

Եվս մի քանի օր անց` հոկտեմբերի 19-ին, Գաջիևը թվիթերյան իր էջում լրագրող Արա Թոռանյանի հասցեին զրպարտանք ու հարձակումներ պարունակող գրառում է արել:

Միաժամանակ հայ լրագրողների մասին ստահոդ լուրերը են սկսել հրապարակվել ինչպես թուրքական, այնպես էլ ադրբեջանական մամուլում: Օրինակ` ադրբեջանական news.аz կայքն Արա Թոռանյանին ներկայացրել է որպես ԱՍԱԼԱ-ի նախկին ահաբեկիչ, ով հանձնված է արդարադատությանը»: Փարիզում տեղի ունեցած դատավարության մասին կայքի նյութում ասվում է, որ Թուրքիայի ընկերը` ֆրանսիացի պատմաբան Գոենը, հայց է հարուցել ԱՍԱԼԱ ահաբեկչական խմբավորման երկու անդամների դեմ, ովքեր ներկայումս ապրում են Ֆրանսիայում»:

Իսկ թուրքական Milliyet ապբերականն այդ օրերին նյութ է տպագրել` հետևյալ վերնագրով. «ԱՍԱԼԱ-ի նախկին ահաբեկիչը դատարանում է»: Իսկ Sabah թերթը հետևյալ վերնագրով հոդված է հրապարակել. «Ֆրանսիացի պատմաբանն անվանարկման պատճառով ԱՍԱԼԱ-ի հետ հայտնվել է իրավաբանական դաշտում»:

*****

Դե ինչ, կարելի է վստահորեն արձանագրել, որ անվանարկման համար բողոքը` տրված թուրքական մերժողականության ուղեղային կենտրոնում աշխատող մարդու կողմից, ֆրանսիական դատարանը քննել է ըստ էության, իսկ կայացրած վճիռը սառը ցնցուղ է եղել թուրքական երկու պետություններից Ցեղասպանությունը ժխտողների համար:

Բայց, ինչպես ցույց են տալիս Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում և այլ երկրներում տեղի ունեցած վերջին իրադարձությունները, Այ Դատի վրա հարձակվելու մերժողականների փորձերը` թուրքերի համար անսովոր` իրավական ճանապարհով, այլ ոչ թե կացինով, ընդունվում են և, անկասկած կշարունակվեն ընդունվել: Իսկ դա նշանակում է, որ հայ ժողովրդի արդարության համար պայքարողները պետք է պատրաստ լինեն նաև այդպիսի մարտահրավերների:

ՊԱՆԴՈՒԽՏ

Уважаемые друзья, информационно-аналитический портал Voskanapat.info нуждается в вашей поддержке. Помогите сделать его ещё лучше!
9.05.2020 Մեր արածների և անելիքների մասին 10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան