Подпишитесь на наш канал в Telegram

Արցախ։ Գործող տնտեսություն

Արցախում լայնածավալ պատերազմի ավարտից դեռևս շատ չի անցել։ Մոտ 25 տարի։ Ընդամենը երկու տասնամյակ, որոնց ընթացքում հայկական երկրորդ պետությունը շարունակել է պայքարել արտաքին սպառնալիքի, բլոկադայի, տնտեսական դժվարությունների և այլ մարտահրավերների դեմ։ Պայքարել ոչ թե գոյատևելու, այլ արժանապատիվ ապրելու իրավունքի համար։ Ստեղծել պետական ինստիտուտներ, կառավարման համակարգ, բանակ և ժամանակակից չափանիշներին համապատասխանող պետություն՝ վաստակելով մեր տարածաշրջանում ժողովրդավարության կղզյակ ճանաչվելու պատիվ։ Սա Արցախի հայության հետևողական, նվիրյալ և ամենօրյա տանջալից ու նպատակասլաց աշխատանքի արդյունքն է։

Հետպատերազմյան Արցախի վերականգնման ամենաբարդ ուղղություններից մեկն անկասկած ամբողջությամբ քայքայված տնտեսությունն էր։ 90-ականների սկզբներին տնտեսական, ֆինանսական անգամ պարենային ճգնաժամի մեջ գտնվող հայկական այս պետությունը այսօր Հարավային Կովկասի ամենածաղկուն տարածքներից մեկն է։ Այստեղ բնակչությունը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ, թեթև և ծանր արդյունաբերությամբ, էներգետիկայով և սպասարկման ոլորտի ծառայություններով։ Արցախի արտադրանքն այսօր իր արժանի տեղն է զբաղեցնում ոչ միայն հայկական, այլև միջազգային շուկաներում՝ օրեցօր ավելացնելով թե իր ներկայության մակարդակը, թե ծավալները և թե աշխարհագրությունը։

Աշխարհի ամենատարբեր երկներում հատկապես մեծ համբավ են վայելում Լեռնային Ղարաբաղում արտադրվող գինիները, օղիներն ու ալկոհոլ այլ խմիչքները։ Արցախի քաղցրահամ խաղողը, թութը, հոնը, տանձը և այլ մրգերն ապահովում են այստեղ արտադրվող խմիչքի անզգուգական մեղմ համը։

Խմիչքից բացի վերջին տարիներին մեծ թափ է ստացել նաև սննդամթեքրի արտադրությունը։ Այս ոլորտում աշխատող ղարաբաղյան կազմակերպությունները մասնագիտացել են գյուղատնտեսական մթերքի վերամշակման և պահածոյացման գործում։ Արցախի ամենատարբեր անկյունում այսօր գործում են մեկ տասնյակից ավելի միջին և խոշոր գործարաններ։ Պահածոներից բացի Լեռնային Ղարաբաղում կազմակերպվել է նաև ձեթի, կաթնամթերքի, հացաբուլկեղենի, մսամթերքի և այլ սննդատեսակների արտադրություն, որի զգալի ծավալը Արցախից բացի սպառվում է Հայաստանում և Եվրասիական Տնտեսական միության երկրներում։

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության բնակչության մի զգալի հատված էլ ներգրավված է թեթև արդյունաբերության մեջ։ Այս ոլորտում հատկապես մեծ թափ է ստացել տեքստիլի արտադրանքը։ Արցախում կարվող կտորները, հագուստը որակական այն աստիճանի են հասել, որ գրավել են տարբեր միջազգային բրենդերի ուշադրությունը։ Արցախում արդեն գործում են նման ընկերությունների ներկայացուցչություններ ու արտադրամասեր՝ ինչը նպաստում է ոլորտի էլ ավելի արագ զարգացմանն ու նոր ներդրումների ակտիվացմանը։ Թեթև արդյունաբերությունը Արցախի տնտեսության զարգացման առաջնային ուղղություններից է։ Հենվելով դեռևս խորհրդային ժամանակներից մնացած մասնագիտական կարողությունների և աշխատուժի վրա՝ Լեռնային Ղարաբաղի իշխանություններն ամեն ինչ անում են, որպեսզի տեքստիլի արտադրությունը Արցախում նորանոր բարձրունքներ գրավի։ Եվ դա տալիս է իր ցանկալի արդյունքները։

Թեթև արդյունաբերության առավել զարգացած ճյուղերից մեկը, անկասկած, գորգագործությունն է։ Պատմական հարուստ ավանդույթների վրա հիմնված արցախյան գորգերն ու կարպետները մեծ պահանջարկ ունեն ոչ միայն նախկին Խորհրդային միության երկրներում, այլև Եվրոպայում և Միացյալ Նահանգներում։ Այդ է պատճառը, որ Արցախում հյուսվող գորգերի քանակն ու ծավալները ամեն տարի զգալի աճ են ապահովում։

Արցախի տնտեսության զարգացման հիմնական շարժիչ ուժերից մեկը, անկասկած, էներգետիկան է։ Վերջին տարիների ընթացքում Լեռնային Ղարաբաղում ստեղծվել են մի քանի տասնյակ հիդրոէլեկտրոկայաններ։ Երկրի էնէրգետիկ ենթակառուցվածքի արդիականացումը, ջրամբարների վերանորոգումն ու շահարկումը թույլ են տվել Արցախի իշխանություններին ապահովել ոչ միայն պետության էներգետիկ անվտանգությունը, այլև էլեկտրաէներգիայի արտահանման հնարավորություններ ստեղծել։

Այս ամենով հանդերձ, սակայն, Արցախի Հանրապետության եկամուտների հիմնական աղբյուրը հանքարդյունաբերությունն է։ Ոսկու, պղնձի, քարածուխի և օգտակար այլ հանածոների արդյունաբերությունը Լեռնային Ղարաբաղում տարիների մեծ փորձ ունի արդեն։ Այս ոլորտում կիրառվող ժամանակակից տեխնոլոգիաներն ապահովում են հանքարդյունաբերության կազմակերպման առավել արդյունավետություն։ Հատկապես մեծ ուշադրություն է դարձվում հարցի էկոլոգիական կողմին։ Պաշտոնական Ստեփանակերտը և ոլորտային կազմակերպություններն ամեն ինչ անում են երկրի էկոհամակարգը հնարավորինս պահպանելու, դրա վրա հանքարդյունաբերության բացասական ազդեցությունները հնարավորինս նվազեցնելու համար։

Կարևոր է նկատել, որ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տնտեսությունը հատուկ ընդգծված սոցիալական ուղղվածություն ունի։ Այստեղ գործունեություն իրականացնող կազմակերպությունները, երկրի բնակչությանը համար աշխատատեղեր ապահովելուց զատ, իրականացնում են մի շարք միջոցառումներ, որոնք նպաստում են մշակույթի, կրթության, առողջապահության և սոցիալական ծառայությունների որակի բարձրացմանը, ինչը կարևոր նշանակություն ունի Արցախի բնականոն և համակողմանի զարգացման համար։

Ընդամենը մի քանի տարիների ընթացքում պատերազմից ամբողջությամբ քայքայված ղարաբաղյան տնտեսության վերականգնումը երկր հետագա անվտանգ և ժողովրդավար ընթացքի կարևոր գրավականներից մեկն է։ Արցախի բնակչությունն ու իշխանությունները, սակայն, ամենևին չեն պատրաստվում բավարարվել այս՝ առանց այն էլ տպավորիչ արդյունքներով։ Լեռնային Ղարաբաղի տնտեսության զարգացման հիշատակված այս առաջնային բոլոր ուղղությունները տարեցտարի կայուն աճ են ապահովում՝ գործունեության նոր ոլորտներ և հեռանկարներ ստեղծելով հայկական երկրորդ պետության համար՝ ամուր հիմքեր ստեղծելով ոչ միայն Արցախի, այլև ամբողջ Հարավային Կովկասի անվտանգության և հետագա բարեկեցության համար։ Եվ սա այն ներդրումն է, որն անգնահատելի է դարձնում Արցախի ժողովրդի ամենօրյա աշխատանքն ու ներդրվող ջանքերը։

Уважаемые друзья, информационно-аналитический портал Voskanapat.info нуждается в вашей поддержке. Помогите сделать его ещё лучше!
9.05.2020 Մեր արածների և անելիքների մասին 10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան