Подпишитесь на наш канал в Telegram

Քաղաքակրթությունների անհամատեղելիությունը մարտի դաշտում ընկածների հանդեպ վերաբերմունքի հարցում

Հոդվածը նվիրվում է ուղիղ երեք տարի առաջ` 2014թ. նոյեմբերի 12-ին, Արցախի երկնքում զոհված մեր օդաչուների պայծառ հիշատակին: Այս հոդվածում փորձել եմ զարգացնել մեզնից անժամանակ հեռացած իմ Ընկեր և Ուսուցիչ Լևոն Մելիք-Շահնազարյանի աշխատանքներում հնչած մի քանի թեզեր:

Հայերի և թուրքերի միջև քաղաքակրթությունների անհամատեղելիության միջև եղած շոշափում է կյանքի` առանց բացառության բոլոր ոլորտները` էթնիկ փիլիսոփայությունը, կենսաձևը, մտածելակերպը, էթիկան, ազգային աշխարհայացքը, բարոյականության ընկալումը, զինվորական պատիվը և խիզախությունը, ընտանեկան ավանդույթները, վերաբերմունքը ծնողների և երեխաների նկատմամբ, նախնիներին հարգելը, աշխատանքի հանդեպ վերաբերմունքը, ճշմարտության և ստի ընկալումը: Այսօր կցանկանայի խոսել հանգուցյալների և մարտի դաշտում ընկածների հանդեպ քաղաքակրթությունների շատ կարևոր տարբերության մասին: Եվ դրա համար ամենևին պարտադիր չէ ընկղմվել Պատմության մեջ: Բավական է վերլուծել ոչ վաղ անցյալի իրադարձությունները:

Բոլորս հիշում ենք 2014թ. նոյեմբերի 12-ին անդրկովկասյան թուրքերի կողմից հայկական Մի-24 ուղղաթիռի խոցման պատմությունը, որն ուսումնական թռիչք էր իրականացնում արցախա-ադրբեջանական սահմանին մոտակայքում: Այդ ստոր գործողության արդյունքում զոհվեցին երեք հայ օդաչուներ. անձնակազմի հրամանատար, մայոր Սերգեյ Սահակյանը և նրա ընկերներ` ավագ լեյտենանտ Սարգիս Նազարյանը և լեյտենանտ Ազատ Սահակյանը:
Խոցված թևավոր մեքենան ընկել էր Աղդամի շրջանի` անդրկովկասյան թուրքերի կողմից վերահսկվող տարածքում` ադրբեջանական դիրքերից մի քանի մետր հեռավորության վրա: Զոհված օդաչուների մարմինները դուրս բերումը թույլ չտալու համար անմիջապես դեպքի վայր են ուղարկվել տեխնիկա և հանցագործ պետմիավորման ԶՈՒ անձնակազմը:

Այդ օրը զոհված օդաչուների մարմինները հանելու համար պայքարը տևել է մոտ ութ ժամ, բայց այդպես էլ հայ մարտիկներին չի հաջողվել մոտենալ նրանց:

Հաջորդ օրը` նոյեմբերի 13-ին Արցախի հանրապետության ռազմագերիների, պատանդների և անհայտ կորածների հարցերով զբաղվող պետական հանձնաժողովը դիմեց Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի Ստեփանակերտի գրասենյակ` աջակցելու խոցված Մի-24-ի օդաչուների դիերը վերադարձնելու հարցում: Խնդրանքը ոչ մի արդյունք չտվեց: Ավելին, անդրկովկասյան թուրքերը Ադրբեջանի առզմագերիների, պատանդների և անհայտ կորածների հարցրեով զբաղվող պետական հանձնաժողովի ղեկավար Ֆիրուդին Սադիխովի շուրթերով փորձեցին շանտաժի դիմել` հայտարարելով այն մասին, որ «Ադրբեջանը կթույլատրի վերցնել մարմինները, եթե անհրաժեշտ գտնի»:

Միջազգային կառույցները` ներառյալ ԵԱՀԿԼ Մինսկի խումբը, ժամանակ սահմանափակվեցին ոչինչ չնշանակող «մտահոգիչ» հայտարարություններով: Անզոր գտնվեց նաև ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անջեյ Կասպրշիկը:
Նոյեմբերի 22-ին, սպառելով զոհված օդաչուների մարմինները խաղաղ ճանապարհով վերադարձնելու բոլոր հնարավորությունները, հայկական կողմը մարմինների դուրս բերման փայլուն գործողություն իրականացրեց, որի ընթացքում կիրառվեց երեք տեսակի թռչող սարք և ոչնչացվեց 5-7 ադրբեջանցի ասկյար:

Իսկ հիմա անդրադառնանք ադրբեջանական ագրեսիայի դրսևորման հետ կապված ապրիլյան գործողություններին, որը ստացել է Ապրիլյան կամ քառօրյա պատերազմ անվանումը: Ագրեսիայի առաջին իսկ օրը թշնամին ռազմական ուղղաթիռ կորցրեց: Սկզբում Ադրբեջանը, ինչպես միշտ, վախկոտի պես հրաժարվեց սեփական ասկյարներից:

«Ադրբեջանի ռազմա-օդային ուժերի խոցման մասին լուրը ցինիկ և անպատկառ սուտ է: Բոլոր տեխնիկական և ավիացիոն միջոցները տեղում են գտնվում: Դա հայկական կողմի հերթական սադրանքն է »,- հայտարարել է անդրկովկասյան թուրքերի պաշտպանության նախարարությունը:

Բայց այն բանից հետո, երբ Արցախի լեռներում, պաշտպանության բանակի ՀՕՊ ուժերի աշխատանքների շնորհիվ թրխկոցով գետնին ընկավ Ադրբեջանի ռազմա-օդային ուժերի երկրորդ ուղղաթիռը ևս, թշնամին ստիպված էր ընդունել կորուստները. «Թշնամական կողմը խոցել է մեկ Մի-2 ուղղաթիռ, որը ավիահարվածներ էր հացնում թշնամու դիրքերի ուողղությամբ»,-այդպես հնչեց Ադրբեջանի ռազմական գերատեսչության հերթական հաղորդագրությունը:

Այդուհանդերձ, օդաչուների ճակատագրի մասին ոչ մի խոսք չասվեց: Ինչ վերաբերում է խոցված երկրորդ ուղղաթիռին և նրա անձնակազմին, Ադրբեջանում նախընտրեցին առհասարակ չհիշել:

Բայց ամենահետաքրքրականը դա չէ: Ութ օրվա ընթացքում, երբ ասկայրների դիակները գտնվում էին հայկական կողմում, Ադրբեջանում ոչ միայն փորձ չարվեց դրանք վերադարձնելու համար, այլև ոչ ոք չհետաքրքվեց նրանց ճակատագրով: Եվ միայն այն ժամանակ, երբ ապրիլի 10-ին տեղի ունեցավ դիակների փոխանակումը, ամբողջ ադրբեջանական հասարակությունը հանկարծ «հիշեց» իր օդաչուների մասին` մամուլում ավանդական հակահայկական մուղամի նվագակցությամբ թաղման շքեզ արարողություն կազմակերպելով: Այդուհանդերձ, մայորներ Վելիզադեի և Մուստաֆազադեի ու ավագ լեյտենանտ Իսլայիլի հրաժեշտի արարողությունը գործնականում վերածվեց բոլորովին այլ անձի` ստոր գիշերային մարդասպան Սաֆարովի բենեֆիսի, ով հրապարակայնորեն գցեց ոչ միայն սպայական պատիվ կոչվածը, այլև կեղտի մեջ կորած սեփական տղամարդկային արժանիքը և համամարդկային բոլոր արժեքները:

Քաղաքակրթությունների տարբերության ևս մեկ բնորոշ և արդեն նրանց տիպիկ ցուցիչ էլ ցինիկաբար սեփական զոհերը թաքցնելն է: Ադրբեջանական այդ կեղտոտ ավանդույթի մասին, որը ներդրվել է դեռ Հեյդար Ալիևի ժամանակներում, արդեն բավականին շատ է գրվել հայկական և միջազգային մամուլում, ըստ այդմ` այս պարագայում արժե լսել ադրբեջանցի լրագրող Իլյաս Սաֆիևի կարծիքը, որը նա արտահայտել է Meydan TV ընդդիմադիր լրատվամիջոցում հրապարակված` «Գլխավոր հրամանատարը նախագահին անկյուն է քշել» վերնագրով հոդվածում:

Մինչդեռ պաշտոնական Բաքուն բոլորովին այլ վերաբերմունք ունի 1990թ. հունվարին հանրապետության մայրաքաղաք խորհրդային զորքեր մտցնելու արդյունքում ոչնչացված մարդասպանների, ջարդարարների և մարդակերների հանդեպ: Նույն այդ մարդակերների հանդեպ, որոնք մինչ այդ մի ամբողջ շաբաթ անպատիժ սպանել, բռնաբարել և կողոպտել են քաղաքի խաղաղ բնակիչներին` հայերին և ռուսներին:

Կարելի է չկասկածել. վաղ թե ուշ, երբ հայ վրիժառուների ձեռքերը հասնեն ստորչ գիշերային մարդասպան Սաֆարովին և նրա հետևորդներին, այդ մարդակերները նույնպես իրենց զազրելի հացագործություների համար հարգանքի կարժանանան անդկրովկասյան թուրքերի կողմից:

Վերադառնալով քաղաքակրթությունների անհամատեղելիությանը և ընդհանրացնելով վերն ասվածը` նշենք, որ քոչվոր ժողովուրդների` այդ թվում և թուրքերի վերաբերմունքը զոհերի և մեռյալների հանդեպ, դիտավորյալ միևնույնն է: Ամեն դեպքում, ում պետք է գեղեցիկ տապանաքարով խնամված գերեզմանը, եթե ցանկացած պահի ցեղային միությունը կարող է հավաքել վրանները և ուրիշ, հեռավոր արոտատեղի ուղևորվել` այլևս երեբք այդ վայրերում չերևալով: Հենց դրա համար էլ «Ղարաբաղ» բառը թուրքի շուրթերից երբեք չի հնչի որպես հայրենիք, բացառապես որպես «տարածք»` արոտատեղի է պետք նրանց` անանսուններին արածացնելու համար: Արժե՞ արդյոք սեփական հանգուցյալների հանդեպ նման վերաբերմունք ցուցաբերող թուրքից օտարների հանգուցյալների ու նրանց տապանաքարերի հանդեպ հարգալից վերաբերմունք սպասել:

Հայերը` որպես իրենց Լեռնաշխարհի հազարամյակների բնիկներ, բոլորովին այլ կերպ են վերաբերվում մարտի դաշտում ընկածներին, հանգուցյալներին և նրանց թաղման վայրերին: Չնայած անխիղճ ժամանակներն և բազմագույն բարբարոսների ավելի անխիղճ ճանկերը` հայկական Լեռնաշխարհով մեկ հայկական ներկայության մասին վկայում են ճարտարապետության հազարավոր մեծ ու փոքր հուշարձաններ, սրբավայրեր և հուշամատյաններ: Բացի այդ, հենց հայերի ձեռքերով են ստեղծվել զոհված հերոսների պատվին կառուցված ամենակատարյալ և ինքնատիպ ճարտարապետական մոդելները` հմայիչ փորագրության բարակ զարդագրերի պատված ինքնատիպ քարե խաչքարերն ու հուշարձան-աղբոյւրները` հուշ-աղբյուրները, որոնք թույլ կտան ոչ միայն հիշել մարդկանց, ում պատվին և ում կողմից կառուցվել է, այլև վայելել բյուրեղի պես մաքուր հայկական աղբյուրի ջուրը:

ՊԱՆԴՈՒԽՏ

Уважаемые друзья, информационно-аналитический портал Voskanapat.info нуждается в вашей поддержке. Помогите сделать его ещё лучше!
10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր Ադրբեջանն Արցախի հետ շփման գծից հետ չի քաշում դեռևս ապրիլից կուտակած մեծ քանակությամբ ստորաբաժանումները
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան