Подпишитесь на наш канал в Telegram

Իրանը և քրդական հանրաքվեն

Իրաքյան Քրդստանի անկախության հանրաքվեի անցկացումից բառացիորեն մի քանի օր առաջ տեղական լրատվամիջոցները հայտնեցին այն մասին, որ Իրանի բանակը հրետանային կրակ է բացել Քիրքուկ նահանգի ուղղությամբ: Գնդակոծման ենթարկվածների ցուցակում նշվում էին Գունդեզոր, Ալանե, Կուներե, Դինոյ Գեվրե, Դինոյ Բիչուկ և Բերդե Զերդե գյուղերը: Կորուստների և ավերածությունների մասին ոչինչ չէր հաղորդվում, բայց հայտարարվել էր, որ «իրանական ագրեսիայի» պատճառը սպասվելիք քրդական հանրաքվեն է:

Հետաքրքրական է, որ նավթային պաշարներով հարուստ Քիրքուկ գաղութը քրդերին «բաժին է ընկել» վերջերս: 2014թ. ամռանը իրաքյան կառավարական ուժերը փախել են այստեղից` ԻԳԻԼ-ի շարունակական հարձակումներից խուճապի մատնվելով, և այդ դադարից անմիջապես օգտվել են քրդական ստորաբաժանումները, որոնք իրենց տիրապետության տակ էին վերցրել նահանգի մայրաքաղաքն ու նավթահորերը և այդ տարածքում ստեղծել պաշտպանական շրջան: Ի դեպ, քիրքուկյան նավթը, որ բարզանիստներն արտահանում են Թուրքիա և Իրան, ջանասիրաբար լրացնում է Էրբիլի բյուջեն, որն արդեն քանի անգամ հայտարարել է Քիրքուկը մեկընդմիշտ «Քրդստանին» միացնելու մտադրության մասին: Եվ դա, չնայած այն հանգամանքին, որ Բաղդադում դաշնային կառավարությունը շարունակում է ֆինանսավորել քրդական պեշմերգային (զինված ստորաբաժանումներ): Քիրքուկի վրա աչք ունի նաև Թուրքիան, որը սովորաբար իր ախորժակը թաքցնում է տեղացի թուրքերի` այսպես կոչված թուրքամանների մասին «հոգ տանելով», որոնք համարվում են Իրաքի` թվով երրորդ ազգությունը: Պարզվում է` Քիրքուկի մասին չի մոռանում նաև Բաղդադը: «Բադր» կազմակերպության գլխավոր քարտուղար և շիական «Խաշդ աշ-Շաաբիի» բարձրաստիճան հրամանատար Խադի ալ-Ամերին հայտարարել է, որ զինվորները չեն պատրաստվում սպասել քրդական պեշմերգայի թույլտվությանը, որպեսզի ազատագրեն Քիրքուկ նահանգի շրջանները` այդ թվում և Խավիջան քաղաքը, որը դեռ գտնվում է ԻԳԻԼ-ի վերահսկողության տակ:

Մեզ ոչ ոքի թույլտվությունը պետք չէ` ո´չ ներսից, ո´չ դրսից, որպեսզի ազատագրենք մեր երկիրն ու հողերը… Մեզ պետք չէ քրդական պեշմերգայի թույլտվությունը: Մենք արևելքից, հարավից ու հյուսիսից արդեն փակել ենք Խավիջը և պեշմերգայի կողմից տրվող անցատեղի կարիք չունենք: Մենք չենք պատրաստվում սպասել, թե երբ քրդերը մեզ թույլ կտան»,-հայտարարել է ալ-Ամերին` իրանական Press TV-ին տված հարցազրույցում:

Այնպես որ, ԻԳԻԼ-ի հանդեպ հաղթանակ տանելուց հետո այդ բոլոր հարցերն ու կողմերի թշնամությունն անպայման ի հայտ կգա, իսկ մենք դեռ ուղղակի փաստերն ենք արձանագրում:

Բայց վերադառնանք իրանյան գնդակոծությանը և առհասարակ Իրանի ակտիվությանն այս ուղղությամբ: Հանրաքվեի նախօրեին կատարվածի հանդեպ իրանական տարբեր պաշտոնյաներ հայտնել են Թեհրանի դիրքորոշումը: Մասնավորապես, այդ հարցին է անդրադարձել իսլամական հանրապետության արտաքին գործերի նախարար Բահրամ Հասեմին.

«Մենք սպասում ենք այդ անօրինական և ոչ լեգիտիմ հանրաքվեի արդյունքներին, իսկ հետո կհայտարարենք մեր հետագա գործողությունների մասին: Այդ ամենը տեղի է ունենում անհարմար ժամանակշրջանում և առանց ռացիոնալ պատճառների, ամբողջ տարածաշրջանի համար չափազանց լուրջ ժամաանկներում, երբ Իրաքի կառավարությանը հաջողվել է լուրջ հաջողությունների հասնել ԻԳԻԼ-ի դեմ պայքարում»:

Ժամանակի անհարմար լինելու առումով դժվար է չհամաձայնվել Գասեմի հետ` այն դեպքում, երբ տարածաշրջանում ահաբեկիչների դեմ պատերազմը մտնում է եզրափակիչ փուլ. մարդկանց մի զանգված, որ փախել էր իր մշտական բնակության վայրից, դեռ հայրենիք չի վերադարձել: Նրանց թվում է այդ տարածաշրջանի բնիկ ազգությունը` քրիստոնյա-ասորիները, ինչպես նաև եզդիները, որոնց ողբերգության նկատմամբ քրդական ինքնավարության ղեկավարությունը ամենաուղիղ կապ ունի. Եզդիներին թույլ չտալով սեփական ուժերով կազմակերպել Շենգալի պաշտպանությունը. Քրդական պեշմերգան 2014թ. էլ է փախչել այդտեղից, ինչն էլ դարձել էր այդէթնոկոնֆեսիոնալ խմբի ցեղասպանության պատճառ: Այնպես որ, այդ համատեքստում Արցախի հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության կողմից քրդական հանրաքվեի հապճեպ, թեկուզ տրամաբանական ողջունումը, առնվազն,անպարկեշտ է:

Քրդական հանրաքվեից հետո Իրանի ակտիվացումը նշանավորվել է Իրանի տարածքում՝ Քրդստանի սահմանին կից (250 մետր) Իրաքի հետ համատեղ զորավարժություններ անցկացնելու հետ` երկու կողմից զրահատանկային, հրետանային և ավիացիոն ստորաբաժանումների մասնակցությամբ, ինչպես նաև օդային տարածքի փակմամբ և սահմանների արգելափակմամբ:

Մեր որոշ համերկրացիների մոտ նման ակտիվությունը տարակուսանք է առաջացնում` հարցեր ծնելով. իսկ ի՞նչ գործ ունի Իրանը քրդական հանրաքվեի հետ: Եվ անկախ Քրդստանը ինչո՞վ կխանգարի իրանցիներին:

Իրանը, որի պետականությունը հարյուրամյակների պատմություն ունի, երբեք ոչինչ հենց այնպես չի անում: Քրդական հարցում էլ, պայմանավորված օբյեկտիվ պատճառներով, նա մեզնից բավականին հեռատես է: Առաջինը` քրդերը տարածաշրջանում համարվում են ամերիկյան շահերի ներկայացուցիչները և երկրորդ` անկախ Քրդստանը ծրագիր է, որն ակտիվորեն առաջ է մղվում Իսրայելի կողմից, որը ռազմական և ֆինանսական մեծ աջակցություն է ցուցաբերում բարզանիստներին և արդեն հզոր ազդեցություն ու գործակալների ճյուղավորված ցանց ունի մեկ այլ` Իրանին հարևան Ադրբեջանի հանրապետությունում: Բավական է հիշել, որ իսրայելական հատուկջոկատայինները վարժեցնում են պեշմերգայի մարտիկներին և աջակցում Իրաքյան Քրդստանի հատուկջոկատայիներին` «Ասաիշին» և «Պարաստինին»:

Սահման ունենալ ոչ թե Իրաքի հետ, որտեղ այսօր կարևոր դիրք են զբաղեցնում շիաները, այլ «ամերիկյան-իսրայելական» Քրդստանի, Իրանի համար լավ չէ՝ հատկապես այն դեպքում, երբ սեփական ատամն է ցավում` ի դեմս 10 միլիոնանոց քրդական համայնքի: 1946թ. օգտվելով առիթից քրդերը փորձ են արել մի քանի անդրկովկասյան թուրքերի հետ Մոսկվայի օգնությամբ իրենց Իրանից անկախ հայտարարել (այսպես կոչված Մեխաբադյան հանրապետություն կամ Ադրբեջանի դեմոկրատական հանրապետություն), բայց ջախջախվել են: Հետաքրքրական է, որ այդ ժամանակ քրդական անկախության գլխավոր շարժիչ ուժը դարձավ իրաքյան քրդերի Բարզանիի կլանը: Նախորդ տարի Իրանական Քուրդստանի Ժողովրդավարական կուսակցությունը, որն Իրանում համարվում է ահաբեկչական խմբավորում, հայտարարեց ընդդեմ «մուլլի ռեժիմի» պարտիզանական գործողության վերսկսման մասին: Իրանում ահաբեկչական կազմակերպություն է համարվում նաև, այսպես կոչված «Արևելյան Քրդստանի ինքնապաշտպանությունը», որը համարվում է Քրդստանում ազատ կյանքի կուսակցության ռազմական թևը (PJAK)` Քրդստանի Աշխատավորական կուսակցության նմանակը՝ միայն իրանական իրականությանը համապատասխան:

Ընդհանրապես տարբեր ուժեր պարբերաբար իրենց նպատակներին են ծառայեցնում քրդերին, նրանց չափից շատ ամբիցիաներն ու նրանց կլանները։ Եվ, որպես կանոն, քրդերը դրանից ոչինչ չեն շահում։

Անձամբ ինձ վրա մեծ տպավորություն է գործում Իրանի մոտեցումը: Եթե անտագոնիզմը թույլ չի տալիս կողքին ունենալ բարեկամ, ապա ավելի լավ է ունենալ գոնե վաղեմի` լավ ուսումնասիրված թշնամի, ով խաղում է խաղի հասկանալի կանոներով, քան ագրեսիվ ու անկանխատեսելի զանգված, որը չի կարողանում համաձանության գալ անգամ իր մեջ, որը ատում է շուրջն եղած ամեն ինչ և ընդունակ է ցանկացած պահի հարվածել մեջքից:

Քրդական անկախության հաամկիրներին խորհուրդ կտամ ծանոթանալ քրդական քատեզագրական նորարության մի քանի նմուշների, որը ձեր խորին ծառան արդեն տևական ժամանակ է ֆիքսում և հավաքում է: ՀՀ Արմավիրի մարզի և Արցախի հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի հանդեպ ունեցած պահանջներն այնտեղ մշտապես հանդես են գալիս: Ես էլ չեմ ասում Արևմտյան Հայաստանի մասին, որն այդ կարգի հանության մոտ ապրիորի (այսինքն առանց ապացույցի, համարում են, որ ապացույցի կարիք չկա, իրենց մոտ ընդունված է) համարվում է «Մեծ Քրդստանի» մաս։ Ոմանց դա կարող է սովորական թվալ: Բայց քարտեզը, որը դրված է հոդվածի սկզբում, կախված էր Մոսկվայի քրդական ներկայացուցչությունում, որը թուրք-ռուսական մերձեցման ժամանակ փակվել է: Այն փակվել է, հավանաբար, նախքան ռուս-թուրքական հերթական տարաձայնությունը:

Բացի այդ, պարբերաբար մոնիթորինգի ենթարկելով լրատվամիջոցներն ու սոցկայքերը, կարող եմ ամենայն պատասխանատվությամբ ասել. քրդերի ճնշող մեծամասնությունը բացահայտ բացասական վերաբերմունք ունի հայերի հանդեպ: Դրան դժվար է հավատալ, բայց անգամ քրդերի կողմից ճնշվող եզդիները, որոնք Հայաստանից դուրս ապրելով ընկել են քրդական ազդեցության տակ, տարբերվում են մեր հանդեպ դժվար բացատրելի ագրեսիայով և թշնամությամբ:

Անձամբ ես դեմ եմ քրդերի անկախացմանը` ցանկացած ձևաչափով: Մենք լիովին կարող ենք համագործակցել բարզանիստների հետ` Իրաքի դաշնային կառույցի շրջանակում: Կրկնում եմ` առավելևս, որ այդ անկախությունը հայտարարվում է այն հողի վրա, որտեղից քշվել է ժողովուրդը` ասորիները կամ եզդիները: Մնում է հերթական անկախությունը քրդերը հայտարարեն թուրքերի կողմից հայերից խլված Վանի տարածքում: Քրդերն իրականում հայերի Ցեղասպանության հետևանքների օրինակացման նույնպիսի կողմնակիցներ են, ինչպես և թուրքերը, միայն թե` ավելի ցինիկ: Քրդերի անկախացման համակիրները լավ կլինի, որ մտածեն այդ մասին:

ՊԱՆԴՈՒԽՏ

Уважаемые друзья, информационно-аналитический портал Voskanapat.info нуждается в вашей поддержке. Помогите сделать его ещё лучше!
10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր Ադրբեջանն Արցախի հետ շփման գծից հետ չի քաշում դեռևս ապրիլից կուտակած մեծ քանակությամբ ստորաբաժանումները
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան