Подпишитесь на наш канал в Telegram

Ադրբեջանցինե´ր, վերջապես ճանաչեք ձեր ազգակիցներին

Ադրբեջանական իշխանությունների բացարձակ անասնական վերաբերմունքը` որպես թնդանոթի միս հայկական տարածք ուղարկված սեփական ասկյարների հանդեպ, վաղուց է հայտնի: Այդ մասին ամեն օր հիշեցնում են Հեյդար Ալիևի անվան շուրջ երկու հազար գերեզմանները` ցրված Արցախի հետ Ադրբեջանի պետական սահմանի երկայնքով: Չնայած դրանք գերեզմաններ համարելը, երևի, այնքան էլ ճիշտ չի լինի: Դրանք հիմնականում ադրբեջանական հրամանատարության հրամանով շուտափույթ փորված խոշոր փոսեր են, որտեղ էքսկավատորների շերեփներով և բուլդոզերների խոփթևերով այնտեղ են նետել Ղարաբաղի չկայացած «ազատարարների» հարյուրավոր դիակներ: Նման ձևով թաղված 179 ասկյարների «բացահայտման» մասին նորությունը բոլորովին վերջերս հայտնվեց ադրբեջանական ԶԼՄ-ների էջերում` չառաջացնելով, բառի բուն իմաստով, առանձնապես ոչ մի հույզ: Ավելի «բեռնված» գերեզմաններ են համարվում հայկական Քարվաճառի լեռները, որոնց քարերի, ձյան ու սառույցի տակ հանգչում են 1994թ. փետրվարին Ադրբեջանի համար ճակատագրական դարձած հարձակման ավելի քան վեց հազար մասնակիցներ: Նրանց ճակատագրի մասին իր «Սև այգի» գրքում մանրամասն պատմում է ադրբեջանցիների քարոզչության սիրահար Թոմաս դե Վալը.

«Փետրվարի 12-ին հայերը ուժեղ ձնաբքի ներքո անցան հակագրոհի: Ադրբեջանցիները խուճապահար սկսեցին նահանջել, և այդ ընթացքում հարյուրավոր երիտասարդ զինվորներ ցրտից մեռան կամ էլ անհայտ կորան: Երկու ադրբեջանական բրիգադներ հայտնվեցին շրջափակման մեջ և փորձեցին մարտերի միջոցով նեղ լեռնանցքով դուրս գալ դեպի հյուսիս: Հայերը շրջափակված մասի վրա «Գրադ» հրթիռներից փոթորկալից կրակ թափեցին: Այդ գնդակոծության արդյունքը սահմռկեցուցիչ էր. գրոհի ժամանակ նրանք, հավանաբար, ոչնչացրել են մինչև 1500 զինվոր: Մի քանի տարի անց նրանք, ովքեր այցելել են Քարվաճառի շրջան, լեռներում գտել են սառած դիակներ: Ավելի ուշ հայերը հավաքել են Օմարի լեռնանցքում զոհված երիտասարդ ադրբեջանցի զինվորների հարյուրավոր զինվորական գրքույկներ: Հայկական հեռուստատեսության նկարահանող խումբը նկարահանել է այդ պատերազմի ամենացավալի պատկեազարդումներից մեկը. երկար փայտե սեղանի վրա թափված կարմիր զինվորական գրքույկների կույտը` միակ բանը, որ մնացել էր տասնյակ զոհված երիտասարդ ադրբեջանցիներից: Կորուստների ցանկը զգալիորեն աճեց. ադրբեջանցիներն այդ գործողության ընթացքում կորցրեցին շուրջ չորս հազար մարդ»:

Նշենք, որ Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության մամուլի կենտրոնի ղեկավար Լեյլա Յունուսը գրել է 1994թ. փետրվարին Քարվաճառում ոչնչացված «ավելի քան հինգ հազար ասկյարների» մասին: Բայց, կրկնում եմ, համաձայն «Ոսկանապատ» վերլուծական կենտրոնի արխիվում պահվող արխիվային փաստաթղթերի, Քարվաճառում ոչնչացվել է մինչև վեց հազար ասկյար:

Դասալիք հորը չի զիջում նաև դասալիք որդին` սպառազինության մեջ որդեգրելով հոր` սեփական ասկյարներին շտապ կերպով փորված փոսերում թաղելու ռազմավարությունը: Որոշ տեղերում Իլհամն անգամ գերազանցել է հորը` բազմաթիվ դիվերսիաների և տեղային ընդհարումների ընթացքում ասկայրների շրջանում ունեցած կորուստները թաքցնելու համար հորինելով ցինիկ սխեմա: Օրինակ` դիվերսիայի ընթացքում ասկյարը զոհվում է Արցախում, իսկ նրա հարազատներին ասում են, որ կրոնական ծայրահեղական հոսանքի ազդեցության տակ ընկած իրենց զավակը` հեռացվելով բանակից, ուղարկվել է Սիրիա, որտեղ էլ գտել է իր մահը: Արդյունքում Իլհամն ու իր շքախումբը գոհ են մնում, պաշտպանության բանակի սառնարանները` բեռնաթափված, իսկ «մազութային» բյուջեն չի տուժում «շեհիդության» դիմաց վճարից: Բացի դրանից, զոհվածի ծնողներին միշտ կարելի է կշտամբել նրա համար, որ իրենց որդին եղել է կրոնական ծայրահեղական և ահաբեկիչ: Այդ ձևով Իլհամ Ալիևի անվան գերեզմաների թիվը շարունակում է աճել:

Բայց վերադառնանք բրոնզաձույլ հորը: 1993-94թթ. հայկական զորքերի հարձակման ընթացքում ոչնչացված ասկայրների մնացորդներով դագաղների հոսքը դեպի Ադրբեջանի խորքեր, չէր դադարում: Ճանաչված դիակները հանձնում էին հարազատներին, որպեսզի հողին հանձնեն: Իսկ չպահանջվածները լուսանկարելուց և հատուկ ձևակերպումից հետո թաղում համարակալված. անանուն գերեզմաններում` հետևյալ գրությամբ. «Azərbaycan oğlu naməlum əsgər» (Ադրբեջանի զինվոր` անհայտ ասկյար): Ադրբեջանի ամբողջ տարածքով մեկ ցրված են մեծ թվով նման գերեզմաններ: Օրինակ` միայն մեկ գերեզմանոցում` Իմիշլիի շրջանում գտնվող «Շամմեդլի»-ում, կա այդպիսի 11 գերեզման:

Եվ չնայած այդ ասկյարների «բախտը մի քիչ ավելի է բերել», քան իրենց գործընկերներինը, որոնց ոսկորները ցայսօր շարունակում են փտել հայր և որդի Ալիևների անվան փոսերում, պարադոքսն այն է, որ պատերազմի ավարտից հետո անցած 23 տարիների ընթացքում այդ ասկյարներին ճանաչելու համար ոչ ոք ժամանակ չի գտել, չնայած նրանց լուսանկարները պահվում են իշխանության և Մոբիլիզացիայի ու զինվորական ծառայության զորակոչի պետական ծառայության շրջանային բաժիններում: Համաձայն ադրբեջանական աղբյուրների տեղեկատվության` պատերազմին հաջորդած ժամանակահատվածում զոհերի լուսանկարներով շուրջ 500 հրապարակումներ են մեծ տպաքանակով տպվել և ուղարկվել հանրապետության բոլոր շրջաններ: Բայց զարմանալի բան է. դիակները ճանաչել չեն շտապել ո´չ հարազատները, ո´չ հարևանները, ո´չ սպանված ասկյարների համագյուղացիները: Նորմալ մարդու գիտակցության մեջ չտեղավորվող այդ փաստն ասում է միայն այն մասին, որ զոհված հայրենակիցների հանդեպ անասնական վերաբերմունքը հատուկ է ոչ միայն ադրբեջանական վերնախավին ու բարձրագույն իշխանությանը, այլև շարքային կասպիական ժողովրդին: Եվ արժե՞, արդյոք, այդ ամենից հետո զարմանալ ալիևյան ռեժիմի` ասկյարերի շրջանում ունեցած կորուստները բոլորից թաքցնելու փաստի վրա, եթե նրանց ճակատագիրը հանրապետությունում, առհասարակ, ոչ մեկին չի հուզում:

Voskanapat.info-ն Ադրբեջանում ընթերցողների մեծ լսարան ունի` ընդ որում ոչ միայն բնիկ ժողովուրդների շրջանում: Հարևան հանրապետությունում ինչ-որ մեկը ատելությամբ և բացահայտ չարությամբ հետևում է մեր հրապարակումներին, իսկ ինչ –որ մեկն էլ` անհագորեն որսում ճշմարտության ամեն մի խոսք, որը չի կարող սպասել տեղական ԶԼՄ-ներից: Օգտվելով առիթից` մենք հրապարակում ենք Իմիշլիի շրջանի «Շամմեդլի» գերեզմանոցում թաղված անանուն ասկյարների լուսանկարները: Հնարավոր է` նրանք, ովքեր չեն կարդում ադրբեջանական կիսապաշտոնական օրգանը, նրանց միջից կճանաչեն իրենց հարազատներին:

ՊԱՆԴՈՒԽՏ

  

  

  

Уважаемые друзья, информационно-аналитический портал Voskanapat.info нуждается в вашей поддержке. Помогите сделать его ещё лучше!
10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր Ադրբեջանն Արցախի հետ շփման գծից հետ չի քաշում դեռևս ապրիլից կուտակած մեծ քանակությամբ ստորաբաժանումները
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան