Подпишитесь на наш канал в Telegram

Որպեսզի անհետանան հետքերը կամ «անհայտ շեհիդների» գերեզմանների մասին

Բաքվից ստացված հերթական բավականին հետաքրքիր նորությունը, ցավոք, առանձնապես ինֆորմացիոն հետաքրքրություն չի առաջացրել՝ չնայած ավելիին էր արժանի։

Անհայտ կորածների, գերիների և ռազմագերիների հարցերով զբաղվող Ադրբեջանի պետական հանձնաժողովը հինգշաբթի օրը հաղորդել է, որ այն տարածքներում, որտեղ ռազմական գործողություններ են ընթացել, հայտնաբերվել են 179 «անհայտ շեհիդ»-ի գերեզմաններ։

Այդ նորությունն ինքնին, մեծ հաշվով, բնավ էլ նորություն չէ. «Ոսկանապատ» վերլուծական կենտրոնի և Voskanapat.info կայքի հիմնադիր, երջանկահիշատակ Լևոն Մելիք-Շահնազարյանը Հեյդար Ալիևի անվան անանուն գերեզմանների մասին գրել էր դեռևս 2011թ. սկզբներին (http://voskanapat.info/?p=15)` իր հոդվածում ներառելով շուրջ 1600 ադրբեջանական ասկյարների գերեզմանների մանրամասն քարտեզը: Եվ դա` չհաշված շուրջ 5.5 հազար ադրբեջանցի ասկյարները՝ թաղված Քարվաճառի սառույցների և քարաթափումների տակ՝ 1994թ. շրջանի վրա հարձակման փորձի ժամանակ։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյանի մատնանշած գերեզմանների մեծ մասն այսօր տեղակայված են Ադրբեջանի վերահսկողութայն տակ գտնվող տարածքներում։

Ադրբեջանում Լևոն Մելիք-Շահնազարյանի այս հոդվածն այն ժամանակ իսկական իրարանցում էր առաջացրել: Օրինակ azeritoday.com կայքը (http://azeritoday.com/archives/23607), բրոնզե դասալիքի հասցեին արված կեղծ հայրենասիրական պաթոսը (ադրբեջանցի զինվորը երբեք չի թողել իր մարտական ընկերոջը: Եվ դա գալիս է Չինգիզ խանի և Լենկ-Թեմուրի ժամանակներից) վերափոխելով հայ հասարակական գործչին ուղղված հրապարակային հայհոյանքի, համենայնդեպս, հոդվածի հետքերով դիմել է սեփական իշխանություններին.

«Մենք կոչ ենք անում Ադրբեջանի պաշտոնական կառույցներին պեղումներ իրականացնել նշված տարածքներում` ապացուցելու համար, որ այնտեղ ոչ մի գերեզման չկա ու չի էլ կարող լինել: Եթե մենք չենք կարող ապացուցել, որ այդ թղթերը ընդամենը կեղծիք են, ապա գերեզմանների բացակայությունը լիովին մեր ուժերի սահմաններում է»:

Դրանից հետո Լևոն Մելիք-Շահնազարյանի հաղորդած՝ Հեյդար Ալիևի անվան գերեզմանների մասին տեղեկությունը, Ադրբեջանում հարկադրաբար «թաղվել է» լիակատար լռության վարագույրի տակ։ Դե ինչ, ինչպես տեսնում եք, հրապարակումից «ընդամենը» վեց տարի անց, Ադրբեջանը, ընկնելով սեփական ստի թակարդը, ստիպված է հաստատել հայ քաղաքագետի ճշմարտացի լինելը` «հայտնաբերելով» սեփական ասկյարների դիերը: Ճիշտ է, դեռ նշվածի մեկ տասներորդ մասն են գտել:

Ես իմ կողմից նշում եմ, որ Ադրբեջանն, ընդհանրապես, իր ասկյարների դիակների հետ երբեք հաշվի չի նստել: Հայ զինվորների կողմից ոչնչացված ասկյարներին շատ հանգիստ կերպով էքսկավատորների և բուլդոզերների շերեփով նետել են առաջապահ դիրքերի մոտ հապճեպորեն փորված հսկայական փորվածքների մեջ։ Անանուն ասյարներով լցված նման փորվածքներ՝ Արցախի հանրապետության՝ Ադրբեջանի հետ ունեցած պետական սահմանի մյուս կողմում, շատ-շատ են:

Պտուղը ծառից հեռու չի ընկնում և դասալիք որդի Իլհամ Ալիևը, ինչպես և կանխատեսվում էր, գնաց դասալիք հոր հետքերով: Եվ անգամ ինչ-որ տեղ գերազանցեց նրան` նոր մակարդակի հասցնելով սեփական ազգաբնակչության մոլորությունը՝ թաքցնելով նրանից ասկյարների շրջանում ունեցած կորուստները։ Երկարաքիթ որդին, հորինելով սեփական նոու-հաուն` պաշտոնապես արգելելով հայտարարել ասկյարների կորուստների մասին, որոշել էր, որ այլևս պետք չէ Ադրբեջանի խորքերից քշել -տանել բուլդոզերները և էքսկավատորները, փոսեր փորել ու այնտեղ նետել սատկած ասկյարներին: Հերթական ասկյարի մահվան մասին բավական է միայն ընտանիքին տեղեկացնելը և հուղարկավորությունը գաղտնի անցկացնել` այդ կերպ ստեղծելով կորուստների բացակայության պատրանք։ Բայց անհաջող դիվերսիաների արդյունքում ունեցած կորուստները և, վերջապես, ձախողված Ապրիլյան ագրեսիան, այնքան շատ եղան, այդքան թաղումները գաղտնի պահելն անհնար էր։

Արդյունքում ստիպված էին կրկին վերադառնալ բուլդոզերներին և փոս փորելուն, իսկ տեղի հասարակ ժողովրդի ականջի համար հետևյալ «հանճարեղ» կոմբինացիան էր մտածված. Արցախում ասկյարը զոհվում է, իսկ նրա հարազատներին հաղորդում են այն մասին, որ իրենց որդին` ընկնելով ծայրահեղական կրոնական հոսանքների ազդեցության տակ, հեռացվել է բանակից և ուղարկվել Սիրիա, որտեղ էլ այդ երկրի կառավարական ուժերի դեմ մարտերի ընթացքում ընկել է «քաջի մահով»: Արդյունքում և գայլերն են կշտանում և գառները` կենդանի մնում, այլ կերպ ասած՝ պետք չի լինում փող ծախսել «շեհիդության» համար: Ավելին, այլապես միշտ կարելի է պարսավել հուսահատ ծնողներին նրա համար, որ իրենց զոհված որդին եղել է կրոնական ծայրահեղական և ահաբեկիչ:

Բայց վերադառնանք 179 «շեհիդների» մասին նորությանը։ Ամենահետաքրքրականն այն է, որ համաձայն Անհայտ կորածների, պատանդների և ռազմագերիների հարցերով Ադրբեջանի պետխորհրդի հաղորդման՝ «անանուն շեհիդների» հուղարկավորության վայրը զննվել է «այդ զինծառայողների թաղմանը մասնակցած մարդկանց մասնակությամբ, նրանց ցուցմունքները փաստաթղթերով հիմնավորվել ու նկարահանվել են»։ Հասկանո՞ւմ եք՝ ինչ է դա նշանակում։ Ստացվում է, որ այս տարիների ընթացքում Ադրբեջանում շատ լավ գիտեին այդ գերեզմանների մասին, բայց, վերջին հաշվով, ոչինչ չեն արել, որ իրենց զինվորների հուղարկավորությունն այնպես կազմակերպեն, ինչպես ընդունված է մարդկային հասարակություններում։ Նման բանն, ուղղակի, չի կարող տեղավորվել նորմալ մարդու ուղեղում։ Բայց դա Ադրբեջանն է և նրանք, ովքեր նման եղանակով թաղել են ասկյարներին, հիմա, պարզվում է, չեն իմացել՝ ում են թաղում…

Կարդալով նման՝ ոչ մի կերպ գիտակցության մեջ չտեղավորվող նորություն, միայն մի միտք է գալիս ուղեղիդ. Ալիևը, երևում է, պարզապես, ձեռ է առնում իր իսկ հասարակ ժողովրդին՝ դրանից ինչ-որ այլանդակ հաճույք ստանալով։ Կարծես, այդպես հարմար էր. սատկած շան պես՝ առանց անուն-ազգանվան, վերցրել ու թաղել են։ Անգամ ավելի վատ. շան տերը գոնե հիշում է իր շան մականունը։ Իսկ որոշ ժամաանակ անց հանկարծ վերցրել ու «բացահայտել են»՝ այն էլ այն մարդկանց մասնակցությամբ, ովքեր թաղել, բայց, իբր, չեն իմացել, թե ում են թաղել։

Ի՞նչ։ Ճարպկորեն է արված։ Գումարած դրան՝ մազութային բյուջեի համար տնտեսել են որոշ չափով էլեկտրաէներգիա, որը պետք է ծախսվեր պաշտպանության նախարարության սառնարաններում դիերը պահելու վրա։ Ինչպես ասում են, սուլթանն այդ ձևով հոգում է իր հպատակների բարեկեցության մասին…

Եվ վերջին նյուանսը։ Համաձայն հաղորդման՝ ներկայումս շարունակվում են անհայտ կորածների հաարզատներից կենսաբանական նմուշների (ԴՆԹ) հավաքագրման աշխատանքները, որը մեկնարկել է դեռևս 2014թ.՝ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի հետ համատեղ։
«Հավաքված նմուշները գտնվում են հատուկ պահեստարաններում։ Նմուշներն արտաշիրիման ժամանակ կօգտագործվեն մարմինների մնացորդների նույնականացման նպատակով»:

Հնարավոր է՝ որևէ մեկին հաջողվի նույնականացնել։ Բայց չպիտի մոռանանք Արցախի հանրապետության դեմ ագրեսիայի ժամանակ Ադբեջանի կիրառած պրակտիկայի՝ Թուրքիայից, Ուկրաինայից, Աֆղանստանից և այլ երկրներից բերված բազմաթիվ վարձկանների մասին։ Նրանց մնացորդներն այդ ձևով, այսինքն՝ հարազատների ԴՆԹ-ի օգնությամբ, հավանաբար, չես նույնականացնի։

Ըստ էության, վերևում ասվածը իրավացի է նաև Ապրիլյան պատերազմի ընթացքում ոչնչացված և նոր անանուն գերեզմաններ ու փոսեր լցրած ասկյարների վերաբերյալ՝ այս անգամ Իլհամ Ալիևի անվան։ Այդ փոսերի մեջ են նետվել ինչպես սեփական ասկյարների՝ հիմնականում Ադրբեջանի հանրապետության բնիկ ժողովուրդների ներկայացուցիչների մարմինները, այնպես էլ բազմաթիվ թուրքական «գորշ գայլերի», ԻԳԻԼ-ի զինյալների և այլ ահաբեկիչ տականքների։ Երբ, որոշ ժամանակ անց, այդ թաղվածներն էլ «պատահաբար հայտնաբերվեն», նույնականացման գործընթացն այդ դեպքում էլ անարդյունք կլինի։ Ալիևյան կլանը հուսալիորեն թաքցրել է հետքերը…

ՊԱՆԴՈՒԽՏ

Уважаемые друзья, информационно-аналитический портал Voskanapat.info нуждается в вашей поддержке. Помогите сделать его ещё лучше!
10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր Ադրբեջանն Արցախի հետ շփման գծից հետ չի քաշում դեռևս ապրիլից կուտակած մեծ քանակությամբ ստորաբաժանումները
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան