Подпишитесь на наш канал в Telegram

Անվտանգությանը վերաբերող խնդիրների քննարկումը որակական լուրջ ձեռքբերում ունի

Հայաստանի և Արցախի համար չկա ավելի կարևոր խնդիր, քան անվտանգությունն է։ Շրջապատված լինելով թշնամաբար տրամադրված պետություններով՝ հայկական երկու պետությունները հիմնադրման առաջին իսկ օրից գտնվում են պատերազմական իրավիճակում։ Նման պայմաններում մնացած բոլոր հարցերը՝ կլինի դա տնտեսական անվտանգություն, սոցիալական զագացում և այլն, ստորադասվում են անվտանգության հիմնախնդիրներին։ Ցավոք, իրականությունն այն է, որ Հայաստանն այսօր չունի լավ կամ վատ ապրելու ընտրություն։ Խնդիրն այսօր մեկն է՝ ապրել։

Ուստի շատ կարևոր է, որ անվտանգության վերաբերող խնդիրներն ու դրանց հաղթահարման ուղիներն ուսումնասիրվեն գիտական մակարդակով։ Մի բան, որը Հայաստանում դեռևս զարգանալու երկար ճանապարհ ունի։ Բայց առաջին քայլերն արդեն արված են և այսօր, ուրախ եմ տեղեկացնելու մեր ընթերցողներին, որ Երևանի Պետական Համալսարանը հանրության ուշադրությանն է ներկայացրել ՀՀ Պաշտպանության նախարարի նախկին խորհրդական, փորձագետ Դավիթ Ջամալյանի «Թուրք-ադրբեջանական վտանգը և Հայաստանի անվտանգության հիմնախնդիրները» աշխատությունը։

Հեղինակը, ով Voskanapat.info-ի ամենասիրելի գործընկերներից մեկն է, գրքում անդրադարձել է ժամանակակից աշխարհի ամենաքննադատելի խնդիրներից մեկին՝ երկու ժողովրդների՝ տվյալ պարագայում հայերի և թուրքերի միջև, առկա քաղաքակրթական և էթնոքաղաքական հակասություններին։ Հենվելով պատմական փորձին՝ Դավիթ Ջամալյանը ցույց է տալիս, որ հայ-թուրքական հակամարտությունը «ցիկլային» բնույթ է կրում, ինչն էլ անհնարին է դարձնում դրա հաղթահարումը պատմական կարճ ժամանակահատվածում։ Ուսումնասիրելով Ադրբեջանի և Թուրքիայի ներսում ընթացող գործընթացները՝ հատկապես հայատյացության քարոզչության հետևողական շարունակությունն ու դրա ընկալումը հարևան ժողովրդի կողմից՝ Ջամալյանը հանգում է այն եզրակացության, որ թուրքական այդ երկու պետությունների հանդեպ Հայաստանի մոտեցումները պետք է ավելի կշռադատված և իրատեսական լինեն։ Գրքի հեղինակը հատկապես վտանգավոր է համարում տարածքային զիջումների միջոցով ադրբեջանա-արցախյան հակամարտության կարգավորման առաջարկված և առաջարկվող տարբերակները։ Դավիթ Ջամալյանը դրանք ինքնասպանություն է կոչում։

«Թուրք-ադրբեջանական վտանգը և Հայաստանի անվտանգության հիմնախնդիրները» գրքում առանցքային են Արցախին և հատկապես հայկական երկրորդ պետության տարածքային ամբողջությանը վերաբերող խնդիրները։ Դավիթ Ջամալյանը հիմնավորված փաստարկներով ցույց է տալիս, թե անվտանգության տեսակետից ինչ կարևոր նշանակություն ունեն ազատագրված տարածքները և թե ինչու չի կարելի դիտարկել դրանք սակարկելու ճանապարհով խաղաղություն որոնելու հնարավորությունը։ Իր այս գաղափարը հեղինակը հիմնավորում է իրավաքաղաքական կարևոր և համոզիչ փաստարկներով։ «Արցախը պետք է մնա հայապատկան իր ներկայիս սահմաններում, քանզի հակամարտությունն Ադրբեջանի հետ ունի անընդհատ բնույթ, և ըստ այդմ՝ միայն Արցախի ներկա տարածքն է հուսալի խաղաղության երաշխիք», ֊ գրում է Դավիթ Ջամալյանը։

Հեղինակը բարձրացված հարցին մոտեցել է նաև միջազգային փորձի տեսադաշտից՝ նշելով, որ միջազգային հարաբերությունների պատմությանը հայտնի չէ գեթ մեկ նախադեպ, երբ տարածքային զիջումներով կարգավորվի հանրույթի ինքնորոշման իրավունքի իրացման պատճառով ծագած հակամարտությունը։ Ուսումնասիրելով պատմական փորձը՝ Դ. Ջամալյանը պնդում է. «...երբևէ չի եղել այնպես, որ անկախ պետականություն կերտող, ինքնորոշված որևէ հանրույթ նախկին մետրոպոլիայի կողմից որպես միջազգային իրավունքի սուբյեկտ ճանաչվելու դիմաց նրան տարածք զիջվի»։ Ջամալյանն ընդհանրապես հստակ ցույց է տալիս, որ «տարածք ճանաչման դիմաց» բանաձևը բառի բուն իմաստով աննախադեպ է և սնանկ։

Սակայն, որքան էլ հարուստ լինի ներկայացվող գիրքը տրամաբանված փաստերով ու եզրահանգումներով, կարծում եմ, այս աշխատության հիմնական արժեքն այն է, որ հեղինակը բոլոր խնդիրներին մոտենում է հայաստանակենտրոն քաղաքականության դիրքերից։ Որքան էլ տարօրինակ չհնչի, բայց հայ քաղաքագիտական ժամանակակից մտքի համար սա նոր հարթվող ճանապարհ է։ Հայակենտրոն միտքը տեսանելի է գրքի յուրաքանչյուր էջում, յուրաքանչյուր տողում։ Եվ սա իսկապես այն է, ինչն այնքան անհրաժեշտ է թե՛ մեր հանրությանը և թե՛ պետական իշխանությանը։

Հրանտ ՄԵԼԻՔ-ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ

Уважаемые друзья, информационно-аналитический портал Voskanapat.info нуждается в вашей поддержке. Помогите сделать его ещё лучше!
9.05.2020 Մեր արածների և անելիքների մասին 10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան