Подпишитесь на наш канал в Telegram

Ֆրանսիա. Հայ Դատն ընդդեմ թուրքական մերժողականության

Նոյեմբերին Ֆրանսիայում երեք աղմկահարույց դատական գործընթացներ են տեղի ունեցել: Եվ եթե Ադրբեջանի տանուլ տված դատը, որը նախաձեռնել էր Ալիևյան ռեժիմը` սաստիկ վիրավորվելով ֆրանսիացի լրագրողներ Էլիզ Լյուսենի և Լորան Ռիշերի կողմից իրենց տրված «բռնապետ» բնորոշումից, լուսաբանվել է բավականին լայնորեն, ապա մյուս երկու դատական հայցերը` չնայած նրան, որ ուղղակի կապ ունեին Այ Դատի հետ, հայրենական գործընթացում գործնականորեն չեն լուսաբանվել: Այդուհանդերձ, երկու գործընթացներն էլ ուշադրության արժանի էին: Դրանցից մեկն անց է կացվել Ֆրանսիայում, երկրորդը` Փարիզի ամենամեծ արվարձանում` Նանտերում` Օ-դե-Սենի վարչական կենտրոնում:

***

Նանտերի դատավարության ժամանակ քննվել է երկու երիտասարդների` 25-ամյա Այ-Դատի` Դատ Թեմիրի (Թեմիրյան) և 22-ամյա Մայքլ (Դրո) Մոմջյանի գործը, ով 2015թ. մարտի 2-ին` Ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցին միջոցառումներից ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ, հայտարարելով «Թուրքիան ֆաշիստական պետություն է, որը հրաժարվում է ընդունել հայերի Ցեղասպանությունը» կարգախոսը` նռան հյութ է լցրել Ֆրանսիայում Թուրքիայի նախկին դեսպան Ակկի Ակիլիի վրա:

Դատարանը դեսպանի վրա հյութ է լցրած Դատ Թեմիրին դատապարտել է երեք, իսկ Մայլք Մոմջյանին, ով այդ գործողությունը նկարահանել ու դրել է ինտերնետում` մեկ ամսվա ազատազրկման: Երկուսն է առանց այն էլ մեղմ պատիժը կրել են պայմանական ու հետագայում չեն համարվի դատված:

Գործընթացի ժամանակ ապագա քաղաքագետ Դատ Թեմիրը դատական դահլիճը վերածել էր քաղաքական հարթակի` ցույց տալով թուրքական պետության մերժողական քաղաքականությունը` միևնույն ժամանակ հիշեցնելով Ցեղասպանության սարսափելի իրողությունների մասին: Նա դատարանին պատմել է, թե ինչ զգացողություններ է ունեցել` իմանալով Թուրքիայի այն ժամանակվա վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի սադրիչ որոշման` ապրիլի 24-ին` հայոց Ցեղասպանության պաշտոնական օրը, Գալլիբոլիի ճակատամարտում տարած հաղթանակը տոնելու մասին, որտեղ ֆրանսիական և բրիտանական զորքերը Դարդանելում դիմակայել են Օսմանյան կայսրության ուժերին. «Մեր նպատակն էր ինչ-որ էքստրաօրդինար բան ձեռնարկել, որը կպատմեր հայերի Ցեղասպանության և սեփական ընդդիմության ու փոքրամասնության հանդեպ թուրքական պետության քաղաքականության մասին»:

Հենց դրա համար էլ թիրախ է ընտրվել թուրքական պետության ներկայացուցիչը: ինչ վերաբերում է նռան հյութին, ապա ակցիայի երկրորդ մասնակցի` Մայքլ Մոմջյանի խոսքով, դա խորհրդանշում էր թուրքական պետության հանցագործություններն ու անպատժելիությունը:

*****

Երկրորդ դատական գործընթացը, որը կայացել է Ֆրանսիայի մայրաքաղաքի ուղղիչ դատարանում` նոյեմբերի 28-ին, ինչպես և նրա վճիռը, առանց չափազանցության, եվրոպական դատական գործընթացների համար աննախադեպ եղան` հաշվի առնելով այն, որ դատարանը քննում էր հայոց Ցեղասպանությունը համառորեն ժխտող մարդու հայցն ընդդեմ այդ Ցեղասպանության ժառանգների: Դա նույնն էր, ոնց որ մարդասպանը դատական գործ հարուցի իր ողջ մնացած զոհի հանդեպ` նեղսրտելով, որ նա ոչ միայն ողջ է մնացել, այլև համարձակվում է աշխարհին հիշեցնել իր հետ կատարվածի մասին:

2017թ. հոկտեմբերին ֆրանսիացի հետաքննող Մաքսիմ Գոենը, ով վաղուց աշխատում է թուրքական քարոզչության օգտին, դատի է տվել Nouvelles d’Arménie պարբերականի թողարկող խմբագիր Արա Թոռանյանին և Հայկական կազմակերպությունների համաձայնեցման խորհրդի համանախագահ, այդ պաբերականի հեղինակ Սամուել Թիլբյանին` նրանց մեղադրելով էլեկտրոնային լրատմավիջոցներում վարկաբեկման և հրապարակային զրպարտանքի մեջ:

Հայցվորը hայ լրագրողներից պահանջել է փոխհատուցում` յուրաքանչյուրից 5 հազար եվրոյի չափով, և, որպես ապացույց, ներկայացրել պարբերականի նյութերը` հրապարակված 2013-2014թթ., որտեղ նրան համեմատել են եվրոպական Հոլոքոսի հայտնի ժխտող Ռոբերտ Ֆորիսսոնի հետ: Պարբերականը Գոենին բնութագրել է նաև որպես ֆաշիստական թուրքական պետությանը ծառայող վարձկան` իր հնչեցրած խոսքերի համար, ըստ որի` Ցեղասպանության տարիներին տեղահանված հայերին, իբր, «հրաշալի կերակրել և ընդունել են և´ հարկադրված տեղահանության ժամանակ, և´ դրանից հետո»:

Փարիզի դատարանն արդարացի վճիռ կայացրեց պատասխանատուների համար` համարելով, որ այդ խոսքերը և բնորոշումները ոչ վարկաբեկում, ոչ էլ զրպարտանք են, այլ` սեփական կարծիքի արտահայտում: Եվ ըստ այդմ` Մաքսիմ Գոենի առաջադրած մեղադրանքը ոչ մի հիմնավորում չունի:

Բացի այդ, դատարանը մերժել է խայտառակված մերժողականին նաև քաղաքացիական բողոքարկման ժամանակ, որտեղ նա պատասխանատուներից նյութական փոխհատուցում է պահանջել:

Հայ լրագրողների իրավապաշտպան Անրի Լեկլերը դատավճռի հրապարակումից հետո, դուրս գալով դատարանի դահլիճից, հավաքված լրագրողներին մեծ բավականությամբ հայտարարել է, որ թեկուզ Ցեղասպանության ժխտումը Ֆրանսիայում հանցագործություն չի համարվում, բայց դատարանն այն բնորոշել է որպես սուտ:

Անձամբ Առա Թոռանյանը դատավարությունից հետո հայտարարել է Ցեղասպանության ակտիվ հերքողներից մեկի հանդեպ տարած հաղթանակի մասին:

*****

Հայցը ներկայացնողը` թուրքերի վարձկան Մաքսիմ Գոենը, բոլորովին չի թաքցնում այն փաստը, որ, ի դեմս Անկարայում հիմնադրված և աշխարհով մեկ «այսպես կոչված` հայերի ցեղասպանության պնդումների» դեմ «նյութեր» տարածող AVIM վերլուծական կենտրոնի, համարվում է թուրքական պետության վարձու սիրեկանը: Այդ մասին նա պատմել է հոկտեմբերի 17-ին կայացած նախնական նստաշրջանի ժամանակ` հավելելով նաև, որ կենտրոնը թաքցնում է իր մեկնումների ծախսերը` վճարելով փաստաբանի ծառայությունների համար:

Եվ այստեղ արժե մի փոքր հետ գնալ` ցույց տալու համար մերժողական գործունեության և թուրքերի կողմից իրենց թշնամուն` Հայաստանը մանրազննին ուսումնասիրելու թուրքական մոտեցման ողջ լրջությունը:

Եվրասիական հետազոտությունների կենտրոնը (AVIM) ստեղծվել է 2009թ. Անկարայում գործող թուրքմենների մշակույթի և համագործակցության հիմնադրամի միջոցներով: Ինստիտուտի նպատակը համարվում է Կովկասում, Բալկաններում, Արևելյան Եվրոպայում, Ասիայում, Մերձավոր Արևելքում և ԵՄ անդամ երկրներում Թուրքիայի դերի հետ կապված հետազոտությունների անցկացումը:

AVIM-ի կազմի մեջ է մտնում Եվրասիայի ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի շրջանակում 1999-2009թթ. Անկարայում գործող հայկական հետազոտությունների ինստիտուտը (ERAREN): AVIM—ը մասնակցում է նաև երկու ամսագրերի հրապարակումներում, որոնց թիրախը Հայաստանն է. Ermeni Arastirmalari (2001թ.-ից) և Հայկական հետազոտությունների ամփոփում ( 2002 թ-ից):

Ինստիտուտը պատրաստում և թողարկում է ամենօրյա տեղեկագրեր, որոնք պարունակում էին Հայաստանին, Իրաքին, Ասիային և Եվրոպային վերաբերող լուրեր և վերլուծություններ: Այդ տեղեկագիրն էլեկտրոնային փոստով ուղարկվում էր շուրջ 3 հազար բաժանորդների:

Եվրասիական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենը Բուլղարիայում և Վատիկանում Թուրքիայի` թոշակի անցած դեսպան Օմեր Էնգին Լյուտենն է:

Ինստիտուտն ունի իր վեբ-կայքը` չորս տարբեր բաժիններով. Կովկասն ու Հայկական հարցը, Բալկաններ, Ասիա և Եվրոպա: Կովկասին և Հայաստանին նվիրված բաժնում ընդգրկված են Հայաստանին ու հայ-թուրքական հարաբերություններին վերաբերող հոդվածները: «Հայկական հարց» բաժնում կա ներդիր` «Թուրքիայի և Ադրբեջանի խնդիրները Հայաստանի հետ»:

Բայց ամենակարևորն այն է, որ դատավարությանը պատրաստվելով, Գոենն ու իր տերերը, համացանցից հեռացրել են թուրքամետ լրատվամիջոցներում Գոենի բոլոր հակահայկական հոդվածները, որոնք շովունիստական մտքեր և կոչեր էին պարունակում: Բայց պարզվում է, ամեն ինչ չէ, որ հեռացրել էին:

Վեց տարի առաջ` 2011թ. ապրիլի 12-ին (Ցեղասպանության հերթական տարելիցի նախօրեին) Turkey News մերժողական ինտերնետ-հարթակում հրապարակվել էր Գոենի հոդվածy` «Պարծենկոտություն և ինտրիգներ. հայ ազգայնականների վերջին փորձերը Ֆրանսիայում» վերնագրով, որը նույնպես, ինչպես երևում է, դատական հայցի նախապատրաստական փուլում ամեն տեղից հեռացվել էր: Բայց պատահաբար, ավելի ճիշտ` անզգուշորեն, պահպանվել էր…ադրբեջանական «ԱՊԱ» պետական գործակալության ֆրանսիական տարբերակում: Նրանում Գոենը, ով այդ ժամանակ հանդես էր գալիս որպես Անկարայում հիմնադրված «Ռազմավարական հետազոտությունների միջազգային կազմակերպության» գիտաշխատող, ազնվորեն գրում է.

«Արմատական փոփոխությունների համար միայն նրանց (հայերի,-Պանդուխտ) դեմ հետևողական պայքարը` վարկաբեկման համար հaրուցված հայցերով, անվանարկությամբ, ռասսայական ատելության սադրանքներով, մեզ թույլ կտա լուծելու «հայկական հարցը» (…)Հակաթուրքականության մասնագետները պետք է դուրս մնան խաղից»:

Բայց պարզվում է, որ Ֆրանսիական արդարադատության միջնորդությամբ հայ լրագրողների դեմ սկսված գրոհը սկզբից մինչև վերջ երկու ցեղասպան միավորումների` Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից ի սկզբանե պլանավորված համատեղ տեղեկատվա-իրավական դիվերսիա էր: Որ դա հենց դա է, որ կա, վկայում է անհերքելի փաստերի շղթան:

Նույն օրը, երբ Գոենը նախաձեռնեց Nouvelles d’Arménie-ի լրագրողների դեմ դատական գործընթացը, ամերիկյան News Blaze կայքում հրապարակվեց ևս մեկ` գործնականում ճիշտ նույն բովանդակությամբ նյութ` Վարուժան Կարապետյանի մասին` ոմն Նուրիտ Գրինգերի հեղինակությամբ, ով արդեն մի քանի անգամ աչքի է ընկել ալիևյան ռեժիմի արդարացման գործում: Բառացիորեն մի քանի վայրկյան անց այդ կայքի հղումը Twitter-ի իր էջում տեղադրել է Ադրբեջանի պաշտոնական ներկայացուցիչը` Ադրբեջանի ԱԳ մամուլի խոսնակ Խիկմեթ Գաջիևը:

Եվս մի քանի օր անց` հոկտեմբերի 19-ին, Գաջիևը թվիթերյան իր էջում լրագրող Արա Թոռանյանի հասցեին զրպարտանք ու հարձակումներ պարունակող գրառում է արել:

Միաժամանակ հայ լրագրողների մասին ստահոդ լուրերը են սկսել հրապարակվել ինչպես թուրքական, այնպես էլ ադրբեջանական մամուլում: Օրինակ` ադրբեջանական news.аz կայքն Արա Թոռանյանին ներկայացրել է որպես ԱՍԱԼԱ-ի նախկին ահաբեկիչ, ով հանձնված է արդարադատությանը»: Փարիզում տեղի ունեցած դատավարության մասին կայքի նյութում ասվում է, որ Թուրքիայի ընկերը` ֆրանսիացի պատմաբան Գոենը, հայց է հարուցել ԱՍԱԼԱ ահաբեկչական խմբավորման երկու անդամների դեմ, ովքեր ներկայումս ապրում են Ֆրանսիայում»:

Իսկ թուրքական Milliyet ապբերականն այդ օրերին նյութ է տպագրել` հետևյալ վերնագրով. «ԱՍԱԼԱ-ի նախկին ահաբեկիչը դատարանում է»: Իսկ Sabah թերթը հետևյալ վերնագրով հոդված է հրապարակել. «Ֆրանսիացի պատմաբանն անվանարկման պատճառով ԱՍԱԼԱ-ի հետ հայտնվել է իրավաբանական դաշտում»:

*****

Դե ինչ, կարելի է վստահորեն արձանագրել, որ անվանարկման համար բողոքը` տրված թուրքական մերժողականության ուղեղային կենտրոնում աշխատող մարդու կողմից, ֆրանսիական դատարանը քննել է ըստ էության, իսկ կայացրած վճիռը սառը ցնցուղ է եղել թուրքական երկու պետություններից Ցեղասպանությունը ժխտողների համար:

Բայց, ինչպես ցույց են տալիս Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում և այլ երկրներում տեղի ունեցած վերջին իրադարձությունները, Այ Դատի վրա հարձակվելու մերժողականների փորձերը` թուրքերի համար անսովոր` իրավական ճանապարհով, այլ ոչ թե կացինով, ընդունվում են և, անկասկած կշարունակվեն ընդունվել: Իսկ դա նշանակում է, որ հայ ժողովրդի արդարության համար պայքարողները պետք է պատրաստ լինեն նաև այդպիսի մարտահրավերների:

ՊԱՆԴՈՒԽՏ

Уважаемые друзья, информационно-аналитический портал Voskanapat.info нуждается в вашей поддержке. Помогите сделать его ещё лучше!
10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր Ադրբեջանն Արցախի հետ շփման գծից հետ չի քաշում դեռևս ապրիլից կուտակած մեծ քանակությամբ ստորաբաժանումները
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան