Ինչպիսին «հերոսներն» են, այնպիսին էլ երկիրն է

Ադրբեջաներենում երկու ուշագրավ բառ կա՝ «սֆթա» եւ «բալթաջի»: «Սֆթա»՝ նշանակում է առաջին անգամ, օրինակ` երբ ադրբեջանցի ջահել տղան գնում է ադրբեջանական բանակ, ուտում է այնտեղ տրամադրվող «առողջ սնունդը» /Զաքիր Հասանովի ականջը կանչի/, ամեն անգամ թեյի հետ էլ` երկու հատ ընկույզ՝ մեղրով, ու գիշերը բռնաբարում ծառայակցին, ընդ որում՝ առաջին անգամ, դա կարելի է կոչել «սֆթա»: Ի դեպ, «սֆթա» է կոչվում ադրբեջանական ազգային մի ծես, որի մասին դեռ կխոսենք: Իսկ «բալթաջի», բառացի թարգմանությամբ, նշանակում է կացնով մարդ, այսինքն` այդ երկրում այնքան շատ կան կացնով մարդիկ, ու դա այնքան նորմալ է, որ, օրինակ, Լենքորանի փողոցներում մեկը կացնով կարող է մտնել խանութ եւ, օրինակ, անանուխի ծամոն գնել:

Ադրբեջաներենում կա մի ուշագրավ բառ եւս՝ «քըհրըման», որը թարգմանաբար նշանակում է՝ հերոս, բայց այն լայնորեն կիրառելի չէ հարեւան երկրում, համենայն դեպս՝ ավելի շատ կիրառելի չէ, քան «սֆթա»-ն եւ «բալթաջի»-ն: Ու սա բնական էլ. երկիր ու ժողովուրդ, ավելի ճիշտ՝ երկիր, քանի որ «ադրբեջանցի ժողովուրդ» բառակապակցությունը մի քիչ աբսուրդի ժանրից է, որը պարտվել է պատերազմում, որի զինվորները փախել են ու փախչում են մարտի դաշտից, թողնելով այնտեղ իրենց վիրավոր զինվորներին, ջհանդամը նրանց, թողնելով մարտադաշտում իրենց թանկարժեք զինամթերքը, չի կարող հերոս ունենալ, քանի որ հերոսությունն այս ամենի հակառակն է: Չունեն, դե հիմա այդպես է եղել, Ալլահն այդպես է կամեցել: Ու քանի որ չունեն, աչքը տնկել են հարեւանի հերոսների վրա, մանավանդ, որ հարեւանն այն նույն ժողովուրդն ու երկիրն է, որն իրենց հաղթել է ու իր պատմության ոչ մի դարում հերոսների պակաս չի ունեցել: Հիմա էլ չունի, ապրիլյան պատերազմը` վկա, չունի:

Այս խնդիրը լուծելու համար Ադրբեջանը երկու ճանապարհ ուներ` կա'մ փաստերով, եզրակացություններով պետք է ապացուցեին, առաջին հերթին` սեփական հանրությանը, որ հայ հերոսներն իրականում հայ չեն, այլ ադրբեջանցի են, ու «այդ գող հայերը, ինչպես Ղարաբաղն են գողացել, այնպես էլ` ադրբեջանցի ժողովրդի հերոսներին», կա'մ էլ պետք է ծաղրեին մեր հերոսներին, թե բա՝ ի՞նչ են արել որ: Հասկանալի է, որ առաջին տարբերակն անգամ ադրբեջանցիների համար հիմարություն կլիներ, քանի որ նույնիսկ ադրբեջանցին, որն, ըստ միջին վիճակագրության, բարձրագույն կրթություն չունի ու, ադրբեջաներենից բացի, տիրապետում է միայն թուրքերենին, այն էլ` զուտ խոսակցական մակարդակով, նույնիսկ նա չէր կարող հավատալ, որ, օրինակ, Մոնթե Մելքոնյանը կարող է ադրբեջանցի լինել: Բաքուն ստիպված որոշել է ծաղրել հայ հերոսներին, ապրիլյան պատրազմի հերոս տղերքին: Իբր նրանք ամենեւին էլ հերոսություն չեն արել, իբր հայերը նրանց հորինել են, որ սեփական ժողովրդի ոգեւորության մակարդակը բարձրացնեն, իբր հայերը Ղարաբաղյան պատերազմում չեն էլ հաղթել… Ճիշտ է, եթե չեն հաղթել, ապա ինչո՞ւ ադրբեջանցիներ չկան Ղարաբաղում, եւ ինչո՞ւ ադրբեջանցի տղա երեխայի «սֆթա»-ն չեն տոնում Ղարաբաղում:

Իմիջիայլոց՝ «սֆթա»-ի մասին: Հարկ է նկատել, որ այս ծեսը մինչեւ հիմա անցկացվում է ադրբեջանական գյուղերում, ընդ որում՝ մեծ շուքով: Նախ` ադրբեջանցի ընտանիքը տղա է ունենում, հետո նա մի քիչ մեծանում է ու սկսում՝վազվզել, հետո տան բակում է վազվզում, հետո՝ հարեւանի, ու հենց հարեւանի բակից ինչ-որ բան է գողանում, օրինակ՝ հավ, ավելի ակտիվները՝ աքլոր, գողանում է ու տեղում սատկացնում` կացնով, բնականաբար, ու միանգամից դառնում նաեւ «բալթաջի», կամ էլ բերում է իրենց տուն, որպեսզի հայրիկը մորթի, հայրիկն էլ, քանի որ մորթելու մեծ սիրահար է, անմիջապես մորթում է: Եվ հենց այդ պահից սկսվում է որդու «սֆթա»-ի տոնակատարությունը: «Սֆթա», այսինքն` առաջին գողություն, այսինքն` երբ Ադրբեջանում տղա երեխան առաջին գողությունն է կատարում, դա կոչվում է «սֆթա», ու դա նշվում է: Հա, տուժող կողմ հանդիսացող հարեւանն էլ, որպես կանոն, նշանակվում է սեղանի թամադա ու մի քանի անգամ պաչում է «սֆթա»-ի հերոսին:

Հիմա այս մարդիկ մեծացել են ու ծաղրում են մեր հերոսներին: Չէ, մինչեւ ծաղրելը նրանք բանակ են գնում, այնտեղ լավ սնվում են, որն, ինչպես Ադրբեջանի ՊՆ ղեկավարն է նշել, նպաստում է զինվորների սեռական ցանկության բարձրացմանը, ապա բռնաբարում են իրենց ծառայակիցներին, ընդ որում՝ կապ չունի բռնաբարվողի ազգանունը Ալիե՞ւ է, Զաքարո՞վ, թե՞, օրինակ, Ֆաթուլաեւ: Եթե այդ պահին զորամասում սպաներ կան, նրանց էլ են հրավիրում այդ միասեռական խրախճանքին, մանավանդ, որ ադրբեջանական բանակում միասեռական կրքերով մի շարք սպաներ կան, որոնք արդեն տեսահոլովակներ են տեղադրում համացանցում իրենց արտասահմանյան հերոսությունների մասին ու այդպես, իրենց հերոս զգալով, մուշ-մուշ քնում են` մուշ-մուշ եւ իրար գրկած, ամեն մահճակալին՝ մի քանի հոգով, իրար վրա, կողքի, տակ: Հետո զարթնում են ու սկսում ծաղրել: Միմյանց չէ, ինչը տրամաբանական կլիներ, այլ` հայ հերոսներին: Սա է ադրբեջանական բանակը, որին կարելի է հանգիստ կոչել «բալթաջիանոց», որտեղ ամեն մեկը տոնել է իր «սֆթա»-ն, յուրաքանչյուրին կարելի է անվանել «բալթաջի»: Այնպես որ` կարելի է միջոց գտնել՝ զրկելու ադրբեջանական բանակին ընկույզից ու մեղրից. բռնաբարեալու ցանկություն այլեւս չեն ունենա, ստիպված կուտեն իրար, սկզբում կացնով միմյանց գլուխները կկտրեն, հետո կուտեն…

Ամեն դեպքում` եթե անգամ մեր դիմաց սրանք են կանգնած, դա չի նշանակում, որ մենք պիտի դադարենք հերոս լինելուց:

Հովիկ ԱՖՅԱՆ

Yerkir.am

24.02.2018 Հայաստանի նկատմամբ Ադրբեջանի նախագահի նկրտումներն արժանացան միջազգային բացասական արձագանքի. Eurasianet Հայոց ցեղասպանության բանաձևերին Թուրքիայի արձագանքը սպասելի էր Բակո Սահակյանը և Վիգեն Սարգսյանը քննարկել են բանակաշինությանը վերաբերող մի շարք հարցեր Արցախի հետ առաջնագծում ադրբեջանական զինուժն այս շաբաթ կիրառել է 60 միլիմետրանոց ականանետ 23.02.2018 Նախորդ տարի Արցախում արձանագրվել է հանցագործությունների բացահայտման 98.4 տոկոս ցուցանիշ Շնորհավորում եմ, Հայրիկ ջան… Թուրքական զինված ուժերը կրակ են բացել Աֆրին ուղևորվող մարդասիրական ավտոշարասյան ուղղությամբ. կա մեկ զոհ Ադրբեջանը վաղ թե ուշ պատասխանատվություն է կրելու իր հանցագործությունների համար Արամ արքեպիսկոպոս Աթեշյանը սկսել է ազատվել իր համար անցանկալի գործիչներից Ինչպես հայ ռազմական թղթակիցը բացահայտեց Էրդողանի սուտն ու թուրքական լրատվամիջոցներին հասցրեց հիստերիայի Սերժ Սարգսյանն ընդունել է Հարավային Կովկասի ու Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցչին Վրաստանի ՆԳՆ պատվիրակությունը ժամանել է Հայաստան Ալիևը բարձրացրել է նախագահական թոշակը Արդարությունը պահանջում է ընդունել, որ Լեռնային Ղարաբաղը երբեք չի վերադառնա Ադրբեջանի կազմ. Զատուլին Արցախի նախագահն ուղերձ է հղել Հայրենիքի պաշտպանի օրվա առթիվ 22.02.2018 Նախագահ Սերժ Սարգսյանը այցելել է ՀԱՊՀ օդային ռոբոտատեխնիկայի ուսումնահետազոտական կենտրոն «Ադրբեջանից արդեն ինքնասպանության հոտ է գալիս». փորձագետները նշում են ինքնասպանությունների թվի աճի հիմնական պատճառները Արցախի նախագահը հետմահու պարգևատրել է զոհված զինծառայողին Արցախում զինծառայող է զոհվել Հայաստանի և Լիբանանի նախագահները համակարծիք են՝ Մերձավոր Արևելքի ճգնաժամերը պետք է ունենան խաղաղ լուծումներ Իրանում պարսկերենը կատարելագործած հայաստանցի ասպիրանտներն ու ուսանողները գոհ են վերադարձել երկշաբաթյա կուրսից Լիբանանը Հայաստանի կողքին է իր ժողովրդի խաղաղության իրավունքները պաշտպանելիս. նախագահ Աուն Թուրքիայի առաջընթացի մասին ԵՄ զեկույցը քննադատական բնույթ է ունենալու. Յոհաննես Հան Ադրբեջանը «Կոռուպցիայի ընկալման վարկանիշում» շարունակում է մնալ վերջին տեղերում ՀՀ պաշտպանության նախարարն ընդունել է ԵՄ հատուկ ներկայացուցչին Հայաստանը ողջունում է ԼՂ հակամարտության կարգավորման հարցում Լիբանանի դիրքորոշումը Ադրբեջանը իր վրա է վերցրել Օսմանյան Թուրքիայում հայերի նկատմամբ ցեղասպանության շարունակումը. Լարիսա Ալավերդյան Իրականությունը պահանջում է բանակցությունների սեղանի շուրջ Արցախի վերադարձը. Ֆրանսիա-Արցախ Բարեկամության շրջանակ Նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել Լիբանանի նախագահի դիմավորման պաշտոնական արարողությունը Սումգայիթում հայերի ջարդերից 30 տարի անց Ադրբեջանի հայատյաց քաղաքականությունը չի փոխվել. ՀՀ ԱԳ փոխնախարար Փայլանը Պոլսո Հայոց պատրիարքի ընտրության հարցով դիմել է Թուրքիայի ներքին գործերի նախարարին Հայաստանը ողջունում է ԼՂ հակամարտության կարգավորման հարցում Լիբանանի դիրքորոշումը 21.02.2018 Հայաստանը և համանախագահները բազմիցս ընդգծել են գագաթաժողովների հանձնառությունները հարգելու անհրաժեշտությունը. Նալբանդյան ՀՀ ՊՆ պատվիրակությունը կմասնակցի Կարմիր բանակի 100-ամյա տարեդարձին նվիրված տոնակատարություններին Ընտրություններին ընդառաջ Իլհամ Ալիևը ամեն կերպ փորձում է ժողովրդավարության իմիտացիա ստեղծել Զինվորական հոսպիտալում զինծառայող է մահացել Լիբանանի նախագահը ժամանեց Հայաստան Նալբանդյանը և Մոգերինին ստորագրել են Հայաստան-ԵՄ գործընկերության առաջնահերթությունների իրագործման մասին փաստաթուղթը Խոջալու. հեկեկացող սուտն ընդդեմ Չինգիզ Մուստաֆաևի ճշմարտության Արցախի նախագահն ընդունել է ՀԱՀ փոխնախագահ Աշոտ Ղազարյանին Արցախի նախագահը մասնակցել է ոստիկանության գործունեության արդյունքների ամփոփման նիստին 20.02.2018 Լավրովը Սիրիային և Թուրքիային երկխոսության կոչ է արել Արցախի կառավարությունում վերածննդի օրվան նվիրված պաշտոնական ընդունելություն է կազմակերպվել Հայաստանի ԶՈՒ պատվիրակությունը մեկնել է Մոսկվա Սերժ Սարգսյանը հյուրընկալել է Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամներին Ադրբեջանն արտասահմանյան ընկերությունների համար այլևս ներդրումային գրավիչ միջավայր չի հանդիսանում Սեր, պատերազմ, ազատություն. ֆրանսահայ ռեժիսորը ֆիլմ կներկայացնի Արցախի մասին Թուրք պաշտոնյաները փախել են Հունաստան Գերմանիան շարունակում է պահանջել Թուրքիայից ազատ արձակել իր քաղաքացիներին Հայ-թուրքական արձանագրությունների տապալման միակ մեղավորն Էրդողանն է. Բասքըն Օրան
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան