Հարգանք ոսկորների հանդեպ

Թուրքական ընդդիմադիր T24 պարբերականի սյունակագիր Նուրջան Բայսալը շոշափել է Թուրքիայի տարածքում գտնվող հայ մշակութային-պատմական հուշարձանների շարունակվող ոչնչացման և հայ մշակութային-պատմական ժառանգության հանդեպ շարունակվող վանդալիզմի թեման: Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում այդ նյութի թարգմանությունը` առանց կրճատումների:

Անցած շաբաթ մամուլում լուր հայտնվեց այն մասին, որ Էդրեմիտի (հայերեն` Արտամետ) քաղաքապետարանի ղեկավարությունը Վանում հայկական պատմական գերեզմանոցի տեղում հանրային լողափ է կառուցել`հանդերձարաններով և զուգարաններով: Ոսկորները գերեզմանոցով մեկ թափված էին: Այդ առիթով վարչակարգի ղեկավարությունը հայտարարություն է տարածել իր twitter-յան էջում: Հայտարարության մեջ ասված է.

«Դիջլե» լրատվական գործակալության տարածած լուրը` հայկական գերեզմանոցի ոչնչացման և նրա տեղում հանրային լողափ կառուցելու ու այլնի մասին, բացարձակ սուտ է, այդ տարածաշրջանում հայկական գերեզմանոց չկա»:

Համայնքի ղեկավարը, միանշանակ, կփորձի ժխտել իր խայտառակությունը: Ցավոք, իմ կյանքի 40 տարիների ընթացքում ես ականատես եմ եղել նման բազմաթիվ դեպքերի, և դա ինձ այլևս չի զարմացնում: Դա ընդամենը հայ ժողովրդի նկատմամբ արված ևս մեկ խայտառակ քայլ է, և քանի դեռ վիճաբանություններ էին գնում, ես ուսումնասիրեցի համայնքի ղեկավարի հայտարարության տակ արված մեկնաբանությունները: Ներկայացնեմ դրանցից մի քանիսը.

«Հայ դավաճաններ ու տականքներ, մի´ փորձեք թուրք ժողովրդի համբերությունը, այլապես ոչ մի գեերզմանաքար չեք գտնի»:

«Այդտեղ հայեր չեն թաղված: Դրանք սովորական ահաբեկիչներ են»:

«Եթե որևէ մեկը նման բան արել է, ապա դա հենց հայերն են արել»:

«Գերեզմանոցում զուգարան չի եղել: Այնպես որ դա մեր հայ քաղաքացիներին մատուցված ծառայություն է»:

Արժե՞, արդյոք, զարմանալ նման «մարդու» ասածներից: Զուգարան են կառուցել հայերի գերեզմանների վրա, ձեր իսկ պետության քաղաքացիների, ու դեռ սպառնում էլ են. «Հայ տականքներ, ոչ մի գերեզմանաքար չեք գտնի»,-գրում է նա: Բացի այդ, զուգարանը, պարզվում է, ծառայություն է հայերի համար…Աղետ է, աղետ, աղետ:

Այդ հայտարարությունից հետո լուրերից իմացանք, որ հանրային լողափի մուտքը փակ է, որ սկսել են աշխատել բեռնատարներն ու հոր փորող մեքենաները, և որ Վանի բողոքական եկեղեցու հոգևոր առաջնորդ Վախիտ Իլդըզին թույլ չեն տվել մտնել լողափ: Իլդըզն իր հայտարարության մեջ պատմել է, որ փորված հողում պատահական կերպով ոսկորներ են հայտնաբերվել: «Այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են վանքը, գերեզմանատունը կամ տաճարը, զուգարան կամ բաղնիք կառուցելը սխալ է ու անբարո»,-ասաց նա: Եթե նման բան տեղի ունենար մուսուլմանական գեերզմանատանը, ապա, ամենայն հավանականությամբ, մոբիլիզացիա կհայտարարվեր:

Այդ հողում այնքան բռնություն է եղել: Հայերը, ասորիները, խալդերը…Բոլոր այդ ժողովուրդները ոչնչացվել են այս հողի վրա: Մեր պապերը նույնպես մասնակցություն են ունեցել նրանց կոտորածին ու ցեղասպանությանը: Երկար տարիներ ես ապրում եմ այդ խայտառակության հետ: Բայց այլևս չեմ ուզում ապրել այդպես` այդ խայտառակության հետ: Ես չեմ ուզում կիսել խայտառակությունը հանուն այն նողկալի բաների, որ կատարվում է այս երկրում: Ես ինձ այդպիսի հասարակության անդամ չեմ համարում: Ես ահավոր զայրույթ եմ զգում նրանց հանդեպ, ովքեր դա կատարել են: Ես ուզում եմ պայքարել նրանց դեմ, ովքեր արել են այդ վայրագությունները, ջարդերը, հանցագործությունները: Ես ուզում եմ, որ այլևս երբեք չկրկնվի:

Իմ տատիկը` Այշեն, ով մահացել է 104 տարեկան հասակում, հաճախ էր ինձ պատմում, թե ինչպես են սպանել իր հայ հարևաններին: Բահերի, կացինների հարվածներով, կրակոցներով, հայ հարևաններին ցած են նետել մեր գյուղի ժայռերից, և նա մինչև մահ ողբացել է նրանց համար: Տատս ասում էր, որ նա լսել է նրանց ոսկորների ձայները: Նրանք խնդրում էին, որ հոգ տանեն իրենց մասին և թեկուզ մեկ-մեկ այցելեն իրենց:

Այս երկրում մահացածների, մնացած մի բուռ ոսկորների հանդեպ չկա հարգանք: Այստեղ սպանում են, սովամահ են անում, թողնում են առանց աշխատանքի, բանտ են նետում: Բայց հիմա մենք գիտենք, որ այստեղ նաև զուգարաններ են կառուցում գերեզմանների վրա:

Բայց ոսկորները խոսում են…

Նուրջան ԲԱՅՍԱԼ

Ակտիվիստ, գրող, սյունակագիր Ամիդից

Թուրքերենից թարգմանեց ՊԱՆԴՈՒԽՏԸ

16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր Ադրբեջանն Արցախի հետ շփման գծից հետ չի քաշում դեռևս ապրիլից կուտակած մեծ քանակությամբ ստորաբաժանումները 12.06.2018 Բակո Սահակյանն ընդունել է Մոնթե Մելքոնյանի հարազատներին Առաջնագծի տարբեր հատվածներում նկատվում են հակառակորդի զինտեխնիկայի և մարդկային ուժի ակտիվ տեղաշարժեր ու կուտակումներ (տեսանյութ) Արցախի նախագահը խորհրդականին ազատել է պաշտոնից Բակո Սահակյանն իրավապահ մարմինների ղեկավարների մասնակցությամբ խորհրդակցություն է անցկացրել Դավիթ Տոնոյանը կարևորել է հայ-ղազախական դաշնակցային հարաբերությունները Ադրբեջանում ձերբակալվել է «Թալիշների ձայն» թերթի գլխավոր խմբագիրը Իլհամ Ալիևը ստորագրել է Ադրբեջանի 2017-ի բյուջեի կատարման մասին օրենքը Թուրքիայի գլխավոր ընդդիմադիրը խոստացել է 4 տարում լուծել քրդական հարցը Դոնալդ Թրամփը եւ Կիմ Չեն Ընը համատեղ փաստաթուղթ ստորագրեցին գագաթնաժողովի արդյունքների վերաբերյալ 11.06.2018 Բակո Սահակյանը չի մասնակցելու Արցախի նախագահի հաջորդ ընտրություններին Արցախի պետնախարար Գրիգորի Մարտիրոսյանը հրավիրել է ընդլայնված աշխատանքային խորհրդակցություն Էրդողանը սպառնացել է Իրաքյան Քանիդիլին նույնպես «արժանացնել» Աֆրինի ճակատագրին Բելառուսն այնուամենայնիվ Ադրբեջանին մատակարարել է «Պոլոնեզ» հրթիռային համակարգերը Ադրբեջանը Վրաստանում ներդրումներ իրականացնող երկրների ցանկում զիջել է առաջնորդի դերը Ադրբեջանում քաղաքական ճնշումներն ու հետապնդումները ողջ թափով շարունակվում են ՀՀ ԶՈՒ ներկայացուցիչները մեկնել են Բելառուս Ադրբեջանական կողմի կրակոցից զինծառայողի մահվան դեպքի առթիվ հարուցվել է քրգործ Դեռ շատ երիտասարդ ես, գլխիդ փորձանք կբերես. Էրդողանը դիմել է Ավստրիայի վարչապետին Զոհրաբ Մնացականյանը մասնակցում է ՀԱՊԿ ԱԳ նախարարների խորհրդի նիստին 9.06.2018 Հայաստանն Իրանին է փոխանցել ԻԻՀ քաղաքացի 4 դատապարտյալի Ցորենի արտին Ալիևի մոտենալու համար դաշտն ասֆալտապատել են Արցախում հակառակորդի կրակոցից վիրավորված զինծառայողը տեղափոխվել է Երևան, նրա առողջական վիճակը կայուն ծանր է Բակո Սահակյանը ներկայացրել է Արցախի նորանշանակ ոստիկանապետին Նախարար Պապիկյանը ներկայացրել է Վայոց ձորի նորանշանակ մարզպետին Պուտինը պատրաստակամություն է հայտնել կապեր հաստատել ԱՄՆ-ի հետ Շփման գծում վերադասավորումները լինում են առավել հաճախ հայկական կողմի նախաձեռնությամբ ՀՀ պաշտպանության նախարարը հանդիպել է ՆԱՏՕ-ի ղեկավարության և առանձին երկրների պաշտոնակիցների հետ Անցնող շաբաթ հակառակորդը հրադադարի ռեժիմը շփման գծում խախտել է 200 անգամ Ադրբեջանական կողմի խնդրանքը ՀՀ զինված ուժերին 8.06.2018 Ադրբեջանական ժողովուրդը զրկված է իր ճակատագիրն ինքնուրույն որոշելու սահմանադրական իրավունքից. Արցախի ԱԳՆ Ադրբեջանն ապրիլից զորամիավորումներ է կուտակել շփման գծում, որոնք հետ չի քաշել. Դավիթ Բաբայան Իտալական տարբեր ընկերություններ հետաքրքրված են մեր երկրում ներդրումային ծրագրերի իրականացմամբ Հայկ Հարությունյանն ազատվել է ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարի տեղակալի պաշտոնակատարի պաշտոնից ՀՀ վարչապետի որոշմամբ արդարադատության փոխնախարարներ են նշանակվել Անապահով ընտանիքների համար էլեկտրաէներգիայի սակագինը կնվազեցվի 10 դրամով. Փաշինյանը հանձնարարեց շարունակել քննարկումները Թրամփը կրճատել է G7-ի գագաթնաժողում իր գտնվելու ժամանակը 7.06.2018 ՄԻԵԴ-ն Ադրբեջանի հետ կապված հերթական վճիռներն է կայացրել Սյունիքի մարզն առաջիկայում նոր մարզպետ կունենա. Նիկոլ Փաշինյան
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան