Հարգանք ոսկորների հանդեպ

Թուրքական ընդդիմադիր T24 պարբերականի սյունակագիր Նուրջան Բայսալը շոշափել է Թուրքիայի տարածքում գտնվող հայ մշակութային-պատմական հուշարձանների շարունակվող ոչնչացման և հայ մշակութային-պատմական ժառանգության հանդեպ շարունակվող վանդալիզմի թեման: Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում այդ նյութի թարգմանությունը` առանց կրճատումների:

Անցած շաբաթ մամուլում լուր հայտնվեց այն մասին, որ Էդրեմիտի (հայերեն` Արտամետ) քաղաքապետարանի ղեկավարությունը Վանում հայկական պատմական գերեզմանոցի տեղում հանրային լողափ է կառուցել`հանդերձարաններով և զուգարաններով: Ոսկորները գերեզմանոցով մեկ թափված էին: Այդ առիթով վարչակարգի ղեկավարությունը հայտարարություն է տարածել իր twitter-յան էջում: Հայտարարության մեջ ասված է.

«Դիջլե» լրատվական գործակալության տարածած լուրը` հայկական գերեզմանոցի ոչնչացման և նրա տեղում հանրային լողափ կառուցելու ու այլնի մասին, բացարձակ սուտ է, այդ տարածաշրջանում հայկական գերեզմանոց չկա»:

Համայնքի ղեկավարը, միանշանակ, կփորձի ժխտել իր խայտառակությունը: Ցավոք, իմ կյանքի 40 տարիների ընթացքում ես ականատես եմ եղել նման բազմաթիվ դեպքերի, և դա ինձ այլևս չի զարմացնում: Դա ընդամենը հայ ժողովրդի նկատմամբ արված ևս մեկ խայտառակ քայլ է, և քանի դեռ վիճաբանություններ էին գնում, ես ուսումնասիրեցի համայնքի ղեկավարի հայտարարության տակ արված մեկնաբանությունները: Ներկայացնեմ դրանցից մի քանիսը.

«Հայ դավաճաններ ու տականքներ, մի´ փորձեք թուրք ժողովրդի համբերությունը, այլապես ոչ մի գեերզմանաքար չեք գտնի»:

«Այդտեղ հայեր չեն թաղված: Դրանք սովորական ահաբեկիչներ են»:

«Եթե որևէ մեկը նման բան արել է, ապա դա հենց հայերն են արել»:

«Գերեզմանոցում զուգարան չի եղել: Այնպես որ դա մեր հայ քաղաքացիներին մատուցված ծառայություն է»:

Արժե՞, արդյոք, զարմանալ նման «մարդու» ասածներից: Զուգարան են կառուցել հայերի գերեզմանների վրա, ձեր իսկ պետության քաղաքացիների, ու դեռ սպառնում էլ են. «Հայ տականքներ, ոչ մի գերեզմանաքար չեք գտնի»,-գրում է նա: Բացի այդ, զուգարանը, պարզվում է, ծառայություն է հայերի համար…Աղետ է, աղետ, աղետ:

Այդ հայտարարությունից հետո լուրերից իմացանք, որ հանրային լողափի մուտքը փակ է, որ սկսել են աշխատել բեռնատարներն ու հոր փորող մեքենաները, և որ Վանի բողոքական եկեղեցու հոգևոր առաջնորդ Վախիտ Իլդըզին թույլ չեն տվել մտնել լողափ: Իլդըզն իր հայտարարության մեջ պատմել է, որ փորված հողում պատահական կերպով ոսկորներ են հայտնաբերվել: «Այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են վանքը, գերեզմանատունը կամ տաճարը, զուգարան կամ բաղնիք կառուցելը սխալ է ու անբարո»,-ասաց նա: Եթե նման բան տեղի ունենար մուսուլմանական գեերզմանատանը, ապա, ամենայն հավանականությամբ, մոբիլիզացիա կհայտարարվեր:

Այդ հողում այնքան բռնություն է եղել: Հայերը, ասորիները, խալդերը…Բոլոր այդ ժողովուրդները ոչնչացվել են այս հողի վրա: Մեր պապերը նույնպես մասնակցություն են ունեցել նրանց կոտորածին ու ցեղասպանությանը: Երկար տարիներ ես ապրում եմ այդ խայտառակության հետ: Բայց այլևս չեմ ուզում ապրել այդպես` այդ խայտառակության հետ: Ես չեմ ուզում կիսել խայտառակությունը հանուն այն նողկալի բաների, որ կատարվում է այս երկրում: Ես ինձ այդպիսի հասարակության անդամ չեմ համարում: Ես ահավոր զայրույթ եմ զգում նրանց հանդեպ, ովքեր դա կատարել են: Ես ուզում եմ պայքարել նրանց դեմ, ովքեր արել են այդ վայրագությունները, ջարդերը, հանցագործությունները: Ես ուզում եմ, որ այլևս երբեք չկրկնվի:

Իմ տատիկը` Այշեն, ով մահացել է 104 տարեկան հասակում, հաճախ էր ինձ պատմում, թե ինչպես են սպանել իր հայ հարևաններին: Բահերի, կացինների հարվածներով, կրակոցներով, հայ հարևաններին ցած են նետել մեր գյուղի ժայռերից, և նա մինչև մահ ողբացել է նրանց համար: Տատս ասում էր, որ նա լսել է նրանց ոսկորների ձայները: Նրանք խնդրում էին, որ հոգ տանեն իրենց մասին և թեկուզ մեկ-մեկ այցելեն իրենց:

Այս երկրում մահացածների, մնացած մի բուռ ոսկորների հանդեպ չկա հարգանք: Այստեղ սպանում են, սովամահ են անում, թողնում են առանց աշխատանքի, բանտ են նետում: Բայց հիմա մենք գիտենք, որ այստեղ նաև զուգարաններ են կառուցում գերեզմանների վրա:

Բայց ոսկորները խոսում են…

Նուրջան ԲԱՅՍԱԼ

Ակտիվիստ, գրող, սյունակագիր Ամիդից

Թուրքերենից թարգմանեց ՊԱՆԴՈՒԽՏԸ

24.02.2018 Հայաստանի նկատմամբ Ադրբեջանի նախագահի նկրտումներն արժանացան միջազգային բացասական արձագանքի. Eurasianet Հայոց ցեղասպանության բանաձևերին Թուրքիայի արձագանքը սպասելի էր Բակո Սահակյանը և Վիգեն Սարգսյանը քննարկել են բանակաշինությանը վերաբերող մի շարք հարցեր Արցախի հետ առաջնագծում ադրբեջանական զինուժն այս շաբաթ կիրառել է 60 միլիմետրանոց ականանետ 23.02.2018 Նախորդ տարի Արցախում արձանագրվել է հանցագործությունների բացահայտման 98.4 տոկոս ցուցանիշ Շնորհավորում եմ, Հայրիկ ջան… Թուրքական զինված ուժերը կրակ են բացել Աֆրին ուղևորվող մարդասիրական ավտոշարասյան ուղղությամբ. կա մեկ զոհ Ադրբեջանը վաղ թե ուշ պատասխանատվություն է կրելու իր հանցագործությունների համար Արամ արքեպիսկոպոս Աթեշյանը սկսել է ազատվել իր համար անցանկալի գործիչներից Ինչպես հայ ռազմական թղթակիցը բացահայտեց Էրդողանի սուտն ու թուրքական լրատվամիջոցներին հասցրեց հիստերիայի Սերժ Սարգսյանն ընդունել է Հարավային Կովկասի ու Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցչին Վրաստանի ՆԳՆ պատվիրակությունը ժամանել է Հայաստան Ալիևը բարձրացրել է նախագահական թոշակը Արդարությունը պահանջում է ընդունել, որ Լեռնային Ղարաբաղը երբեք չի վերադառնա Ադրբեջանի կազմ. Զատուլին Արցախի նախագահն ուղերձ է հղել Հայրենիքի պաշտպանի օրվա առթիվ 22.02.2018 Նախագահ Սերժ Սարգսյանը այցելել է ՀԱՊՀ օդային ռոբոտատեխնիկայի ուսումնահետազոտական կենտրոն «Ադրբեջանից արդեն ինքնասպանության հոտ է գալիս». փորձագետները նշում են ինքնասպանությունների թվի աճի հիմնական պատճառները Արցախի նախագահը հետմահու պարգևատրել է զոհված զինծառայողին Արցախում զինծառայող է զոհվել Հայաստանի և Լիբանանի նախագահները համակարծիք են՝ Մերձավոր Արևելքի ճգնաժամերը պետք է ունենան խաղաղ լուծումներ Իրանում պարսկերենը կատարելագործած հայաստանցի ասպիրանտներն ու ուսանողները գոհ են վերադարձել երկշաբաթյա կուրսից Լիբանանը Հայաստանի կողքին է իր ժողովրդի խաղաղության իրավունքները պաշտպանելիս. նախագահ Աուն Թուրքիայի առաջընթացի մասին ԵՄ զեկույցը քննադատական բնույթ է ունենալու. Յոհաննես Հան Ադրբեջանը «Կոռուպցիայի ընկալման վարկանիշում» շարունակում է մնալ վերջին տեղերում ՀՀ պաշտպանության նախարարն ընդունել է ԵՄ հատուկ ներկայացուցչին Հայաստանը ողջունում է ԼՂ հակամարտության կարգավորման հարցում Լիբանանի դիրքորոշումը Ադրբեջանը իր վրա է վերցրել Օսմանյան Թուրքիայում հայերի նկատմամբ ցեղասպանության շարունակումը. Լարիսա Ալավերդյան Իրականությունը պահանջում է բանակցությունների սեղանի շուրջ Արցախի վերադարձը. Ֆրանսիա-Արցախ Բարեկամության շրջանակ Նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել Լիբանանի նախագահի դիմավորման պաշտոնական արարողությունը Սումգայիթում հայերի ջարդերից 30 տարի անց Ադրբեջանի հայատյաց քաղաքականությունը չի փոխվել. ՀՀ ԱԳ փոխնախարար Փայլանը Պոլսո Հայոց պատրիարքի ընտրության հարցով դիմել է Թուրքիայի ներքին գործերի նախարարին Հայաստանը ողջունում է ԼՂ հակամարտության կարգավորման հարցում Լիբանանի դիրքորոշումը 21.02.2018 Հայաստանը և համանախագահները բազմիցս ընդգծել են գագաթաժողովների հանձնառությունները հարգելու անհրաժեշտությունը. Նալբանդյան ՀՀ ՊՆ պատվիրակությունը կմասնակցի Կարմիր բանակի 100-ամյա տարեդարձին նվիրված տոնակատարություններին Ընտրություններին ընդառաջ Իլհամ Ալիևը ամեն կերպ փորձում է ժողովրդավարության իմիտացիա ստեղծել Զինվորական հոսպիտալում զինծառայող է մահացել Լիբանանի նախագահը ժամանեց Հայաստան Նալբանդյանը և Մոգերինին ստորագրել են Հայաստան-ԵՄ գործընկերության առաջնահերթությունների իրագործման մասին փաստաթուղթը Խոջալու. հեկեկացող սուտն ընդդեմ Չինգիզ Մուստաֆաևի ճշմարտության Արցախի նախագահն ընդունել է ՀԱՀ փոխնախագահ Աշոտ Ղազարյանին Արցախի նախագահը մասնակցել է ոստիկանության գործունեության արդյունքների ամփոփման նիստին 20.02.2018 Լավրովը Սիրիային և Թուրքիային երկխոսության կոչ է արել Արցախի կառավարությունում վերածննդի օրվան նվիրված պաշտոնական ընդունելություն է կազմակերպվել Հայաստանի ԶՈՒ պատվիրակությունը մեկնել է Մոսկվա Սերժ Սարգսյանը հյուրընկալել է Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամներին Ադրբեջանն արտասահմանյան ընկերությունների համար այլևս ներդրումային գրավիչ միջավայր չի հանդիսանում Սեր, պատերազմ, ազատություն. ֆրանսահայ ռեժիսորը ֆիլմ կներկայացնի Արցախի մասին Թուրք պաշտոնյաները փախել են Հունաստան Գերմանիան շարունակում է պահանջել Թուրքիայից ազատ արձակել իր քաղաքացիներին Հայ-թուրքական արձանագրությունների տապալման միակ մեղավորն Էրդողանն է. Բասքըն Օրան
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան