Լեռնային Ղարաբաղում «ռազմական դիվանագիտության» լեզուն պահանջված կլինի նաև հետագայում

Լեռնային Ղարաբաղում «ռազմական դիվանագիտության» լեզուն պահանջված կլինի նաև հետագայում

Voskanapat.info-ի հարցերին պատասխանում է քաղաքագետ Անդրեյ Արեշևը:

-Անդրեյ Գրիգորևիչ, ղարաբաղյան կարգավորման հարցով զբաղվող միջնորդներն այս կամ այն առումով ի՞նչ են ստանում` իրենց հայտարարություններում չնշելով ադրբեջանա-արցախյան սահմանում, կամ, եթե կուզեք ասել` ճակատում, լարվածության իրական հրահրողին: Չէ՞ որ բոլորին է հայտնի, որ ստատուս-քվոյի խախտումը ձեռնտու է միայն Ադրբեջանին:

-Իսկապես, միջազգային միջնորդների հայտարարությունները սովորաբար հագեցած են անորոշ ձևակերպումներով, որոնցից անտեղյակ մարդը դժվար թե հասկանա, թե կողմերից ով է մեղավոր` մի կողմից` Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի, մյուս կողմից` Ադրբեջանի շփվան գծում հերթական լարվածոթւայն համար, որը, վերջին տարիներին, ցավոք, ավելի շատ է նմանվել ռազմաճակատի: Պաշտոնական Բաքուն հետևողականորեն մերժում է 2016թ. Սանկտ-Պետերբուրգում և Վիեննայում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների համաձայն միջադեպերի հետաքննության մեխանիզմների ներդրումը` ենթադրելով, որ այն կամրապնդի ներկայիս իրավիճակը` ստատուս-քվոն:

Այնուամենայնիվ, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների վերջին հայտարարություններում, ըստ իս, շեշտադրումներն, ամեն դեպքում փոխվել են, և ավելի պարզ է երևում, թե ով է նախաձեռնել հերթական զինված սադրանքները: Այնուամենայնիվ, քաղաքագետներն ու դիվանագետներն` իրենց, իսկ զինվորականներն` իրենց ներդրումն ունեն` լայնամասշտաբ ռազմական գործողությունների վերսկսման բարձր ռիսկի պայմաններում հակառակորդին զսպելու գործում:

Այս միտումը փոխելու անկարողությունը, ցավոք սրտի, վկայում է պաշտոնական Բաքվի վրա ազդող լծակների անբավարարության, կամ էլ` դրանց գործել չցանկանալու մասին: Հատկապես վիրավորական է այն, որ սադրիչ գործողություններն ու մարդկային զոհերը համարյա միշտ կապվում են հակամարտող կողմերի գերատեսչությունների ղեկավարների հանդիպման կամ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի` շփման գծում կատարած դիտարկման հետ: Մասնավորապես, հուլսիի 11-ին Բրյուսելում կայացել է Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպումը, և բազմաթիվ փորձագետներ բարձր հավանականությամբ հերթական սրացումն են կանխատեսում օգոստոսին կամ արդեն իսկ հուլիսի երկրորդ կեսին: Այդ ամենն ուղեկցում է իսկական տեղեկատվական խրախճանքով (օրինակ, բաքվի և Մոսկվայի միջև ռազմա-տեխնիկական համագործակցության տարբեր տեսանյունների թեմայով, ի դեպ, տեղեկատվոթւյան աղբոյւրը գտնվում է գրեթե բացառապես Ադրբեջանում): Այդ զգայուն թեմայի տարածումը կոչված է ոչ միայն առավելագույնս բարդացնելու ռուս-հայկական հարաբերությունները, այլև ուշադրությունը շեղելու ադրբեջանական ավիաընկերությունների միջոցով Արևելյան Եվրոպայից Մերձավոր Արևելքի «թեժ կետեր» զենք մատակարարելու փաստից:

Այդ` չափազանց բարդ իրավիճակում, ինչպես և նախկինում, կպահանջվի «ռազմական դիվանագիտության» լեզուն: Ինձ թվում է, որ Հայաստանում և Արցախում 2016թ. ապրիլայն պատերազմից լուրջ հետևություներ են արել, որպեսզի այդ լեզուն բավականին համոզիչ դարձնեն: Ոչ միայն Լեռնային Ղարաբաղի, այլև հետխորհրդային մյուս հակամարտությունների փորձը վկայում է, որ ռազմական ճանապարհով որևէ արդյունքի հասնելն անիմաստ և անհեռանկար է:

-Ի՞նչ եք կարծում, բնակելի վայրերում հրետանային մարտկոցների տեղաբաշխումն, արդյոք, Ռուսաստանում արգելված «ԻԳԻԼ»-ի և խաղաղ բնակչության թիկունքում թաքնվող այլ ահաբեկչական խմբավորումների գործելաոճ չի՞ հիշեցնում:

-Ձեզ հետ լրիվությամբ համաձայն եմ` չմոռանալով նաև հետխորհրդային տարածքում այլ չլուծված հակամարտությունների մասին, առաջին հերթին` Դոնբասի: Այնտեղ նունպես, ինչպես և Լեռնային Ղարաբաղում, կողմերից մեկը, թիկունքւոմ զգալով ազդեցիկ ուժերի աջակցությունը (ի դեպ, ոչ միայն Արևմուտքում), անընդհատ հնչեցնում է «օկուպացիայի» մասին, համալրում է ուժերը, սպառնում ռազմական գործողությունների վերսկսմամբ` հրետանին, տանկերը և մնացած ծանր տեխնիկան տեղաբաշխելով բնակելի տներում (կամ էլ նրանց շատ մոտ): Եվ դա ևս, ճիշտ նույն կերպ, դուրս է մնում միջազգային միջնորդների, նույն այդ ԵԱՀԿ-ի ուշադրությունից` թեկուզ այդ մասին շատ լավ էլ տեղեկացված են: 2000-ականներին Հարավային Օսեթիայի և Աբխազիայի և այլ հակամարոտւթյունների ողբերգական փորձն ակնհայտորեն վկայում է, որ դա կտանի անկանխատեսելի հետևանքների, ի դեպ, դրանք ձեռնտու չեն նաև նրանց համար, ովքեր նման անմարդկային գործելաոճը համարում են լիովին ընդունելի:

Հայկական կողմը փաստացի ապացուցել է, որ Ալխանլու գյուղում, որի վրա ԼՂ ՊԲ-ն պատասխան հարվածել է հասցրել, տեղաբաշխված են ադրբեջանական բանակի հրետանային և ականանետային դիրքերը: Քաղաքացիական բնակչության շրջանում ունեցած զոհերը կրկին անգամ օգտագործվել են ցածրորակ քարոզչական հիստերիան տարածելու նպատակով` միևնույն ժամանակ ծառայելով որպես սրացած սոցիալ-տնտեսական խնդիրներից բնակչության ուշադրությունը շեղելու միջոց: Ամեն դեպքում, խաղաղ բնակիչների կորուստը նրանց վրա է ծանրացած, ով, հրաժարվելով լուրջ բանակցություններից, այդ մարդկանց դնում է հարվածի տակ:

-Կարծիք կա, որ Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի ինքնավարությունում ռազմա-քաղաքական գործընթացներ են ընթանում, որի նպատակն է այդ շրջանը, որպես օժանդակող կողմ, ակտիվ կերպով ներառել հայ-ադրբեջանական հակամարտության մեջ:

-Հայ-ադրբեջանական սահմանի նախիջևանյան հատվածը երկար ժամանակ բավականին հանգիստ գոտի էր համարվում, բայց, ցավոք, վերջին տարիներին, այստեղ բացասական միտումներ են նկատվում: Նախանշաններ կան, որ Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հերթական էսկալացիայի դեպքում Նախիջևանի ինքավարությունը հավանական է, որ կօգտագործվի որպես ճնշման լրացուցիչ գործոն` Երևանի վրա: Այդ իսկ պատճառով թուրք զինծառայողների մասնակցությամբ զինավարժությւոններիմասին տեղեկությունը` այդ թվում թուրքական բանակի զինծառայողների մասնակցությամբ, Թուրքիային անմիջապես հարող տարածքում, իհարկե, չի կարող չանհանգստացել: Սիրիայի և Իրաքի փորձերը վկայում են այն մասին, որ վարձկանների և տարբեր կարգի ռազմակացանացված խմբավորումների օգտագործումը համարվում է թուրքական արտաքին քաղաքականության կարևոր տարրերից մեկը: Միևնույն ժամանակ, կարծում եմ` հայ-ռուսական սերտ ռազմա-քաղաքական համագործակցությունը զսպող գործոն կլինի թուրքական հնարավոր ամբիցիաների ճանապարհին:

-Ինչպե՞ս կգնահատեք Թուրքիայի ներգրավվածությունը ղարաբաղյան հակամարտության մեջ:

-Հետխորհրդային ողջ ժամանակահատվածում, ինչպես գիտենք, այն բավականին բարձր է եղել: Դրա մասին վկայող բազմաթիվ աղբյուրներ և գրականություն կա: Ոսկանապատը պարբերաբար անդրադառնում է այդ թեմային, ինչպես նաև Հարավային Կովկասում Անկարայի քաղաքականությանը, որով փորձ է արվում համալիր փոխգործակցություն ստեղծել Ադրբեջանի և Վրաստանի հետ` հենվելով ինչպես ամուր երկկողմանի կապերի, այլև` արևելքից արևմուտք ձգվող էներգետիկ և կոմունիկացիոն ուղիների վրա:
Հունիսի կեսերին Նախիջևանում անց են կացվել ադրբեջանա-թուրքական հաամտեղ զորավարժություններ, որին մասնակցել է 100 զինծառայող:

Երևում է, որ սահմանադրորեն ամրագրված պարտավորությունը` Ադրբեջանի տարածքում չստեղծել այլ երկրի ռազմական բազաներ, Թուրքիայի հարցում, ընդամենը, ձևական բնույթ է կրում: Հունիսին հայտնի է դարձել Թուրքիայի և Նախիջևանի միջև ազատ տնտեսական գոտի ստեղծելու հնարավորության մասին տեղեկությունը (Անկարայի վաղեմի գաղափարը), ինչը նույնպես կբարձրացնի տարբեր ոոլրտներում համագործակցության հնարավորությունը:

Միևնույն ժամանակ, Թուրքիայի երկխոսությունը Հարավային Կովկասի իր երկու հիմնական գործընկերների հետ ունի բազմակի բնույթ և զերծ չէ տարբեր խնդիրներից, ինչը բնորոշվում է, հատկապես, Ադրբեջանի կողմից վիզային ռեժիմի պահպանմամբ և բազմիցս հիշատակված Բաքու-Թբիլիսի-Ախալքալաք-Կարս երկաթուղով: Բացի դրանից, ուսումնասիրելով թուրքական քաղաքականությունը, որոշակի շրջաններում չի կարելի անտեսել նաև արտաքին գործոները, նախ և առաջ, «ռուսական» և «ամերիկյան»: Խնդիրները, որոնց հետ Թուրքիան կարող է բախվել Սիրիայի հյուսիսում, կարող են կապված լինել անև «Սիրիական ժողովրդավարական ուժերի» կազմում գտնվող քրդական ջոկատի ուժեղացման հետ, որոնց ամերիկյան գործընկերները բավականին շատ զենք են փոխանցել` այդ թվում և` ծանր տեխնիկա: Թուրքիայի արևելքում ևս` Քրդստանում, նույնպես հանգիստ չէ վիճակը, իսկ Կովկասում հակամարտության էսկալացիան դժվար թե դրական անդրադառնա հարևան երկրում տիրող իրավիճակի վրա, որի ԶՈՒ-ն, համաձայն ստացվող տեղեկությունների, թուլացել են անընդհատ կատարվող զտումների և անորոշության արդյունքում:

Թուրքիան անմիջական հարևանների հետ հարաբերություններում պետք է հաշվի առնի նաև սիրական հարցով խաղաղ գործընթացին միջնորդող գործընկերների` Ռուսաստանի և Իրանի կարծիքը, որոնք զսպվածության կոչ են անում և դեմ են կտրուկ և միակողմանի քայլերին:

Այդ ամենը, իմ կարծիքով, զսպում է Թուրքիային` հօգուտ Ադրբեջանի բացահայտ ռազմական միջամտություն ունենալ ղարաբաղյան հարցում: Միևնույն ժամանակ, Թուրքիան պաշտոնական Բաքվին ռազմա-քաղաքական և նյութական-տեխնիկական աջակցություն կցուցաբերի նաև հետագայում, այնպես որ այս զսպվածությունը, իհարկե, պետք չէ գերագնահատել:

Եփրեմ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

10.07.2018 Էրդողանը նշանակել է նոր կառավարության կազմը 7.07.2018 ՀԱՊԿ քարտուղարությունը ԼՂ խնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում Ադրբեջանը առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Նախիջևանում ՃՏՊ հետևանքով ադրբեջանցի զինծառայողներ են մահացել Իրանում ԻՊ ութ անդամ մահապատժի է ենթարկվել 6.07.2018 Ադրբեջանի սահմանապահները թմրանյութերի հերթական խոշոր չափաբաժինն են առգրավել 5.07.2018 ՄԱԿ-ի ԱԽ բանաձևերի շահարկման հերթական փորձն Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկվում է ի շահ պատերազմի, և ոչ խաղաղության 4.07.2018 Բաքվի մետրոն շարունակում է չգործել հոսանքազրկման պատճառով Ալիևը Գյանջայի քաղաքապետի մահափորձի քրգործը վերցրել է իր անձնական վերահսկողության ներքո 3.07.2018 Բաքուն և ադրբեջանական այլ քաղաքներ հայտնվել են խավարում 2.07.2018 Հայաստանը Եվրամիության հետ համաձայնագիրը կվավերացնի մինչև մայիս ՀՀ ԶՈՒ-ն ի վիճակի է զինծառայողներին ապահովել ամեն ինչով. Գլխավոր շտաբի պետ 30.06.2018 Ադրբեջանը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 1500 կրակոց Էրդողանը մտադիր է նոր կառավարության կազմում ներգրավել հայ տնտեսագետ Դարոն Աճեմօղլուին. թուրքական ԶԼՄ-ներ Հայաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարները նախանշել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացման ուղիները Արցախում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 29.06.2018 Արցախը հակամարտության կարգավորման գործընթացում պետք է ունենա որոշիչ ձայն Արցախում իրավիճակ է փոխվել 28.06.2018 Բակո Սահակյանը մասնակցել է Մարտակերտի ազատագրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումներին Ադրբեջանցիների հերթական «զոհերը» կամ ԵԽԽՎ կոռուպցիոն բացահայտումների նոր «սերիան» 27.06.2018 Բացատրեք այս վեհաժողովին՝ ինչու եք կրկին զինամթերք կուտակում սահմանին. Արփինե Հովհաննիսյանը՝ ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատվիրակին 26.06.2018 Եվրամիությունն աջակցության ծրագիր է նախատեսում Հայաստանում ապաստանած սիրիահայերի համար 25.06.2018 Քեթի Փիրին մեկնաբանել է Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները Սելահաթթին Դեմիրթաշը շնորհավորել է իր կուսակիցներին և շնորհակալություն հայտնել հասարակությանը ԵԽԽՎ-ն նոր նախագահ ունի Վոլոդինն անհրաժեշտ է համարել Լեռնային Ղարաբաղում իրադրության սրում թույլ չտալը Աթեշյանը, Շիրինօղլուն և Զեքիյանը շնորհավորել են Էրդողանին ընտրություններում հաղթանակի առթիվ 23.06.2018 Փորձագետները կանխատեսում են Էրդողանի հաղթանակը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում Ադրբեջանական կողմը հունիսի 17-ին ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ. Արցախի ՊԲ Զորամասերից մեկում պայմանագրային զինծառայող է մահացել 22.06.2018 ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հրաժարվել է այցելել Ադրբեջան 21.06.2018 ԵՄ-ն ԼՂ խնդրի կարգավորման հարցում վերահաստատել է իր աջակցությունը Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Ադրբեջանա-իրանական սահմանին փոխհրաձգության հետևանքով մարդ է վիրավորվել 18.06.2018 Նախիջևանի հատվածում որոշակի լարվածություն կա, բայց իրավիճակը վերահսկելի է. փոխնախարար Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպման վերաբերյալ հստակ պայմանավորվածություն չկա. Բալայան Թուրքիան պատրաստվում է Անտարկտիդայում գիտական կայան հիմնել Թուրքիայի նախագահը պատրաստ է «անհրաժեշտության դեպքում» երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը 16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր Ադրբեջանն Արցախի հետ շփման գծից հետ չի քաշում դեռևս ապրիլից կուտակած մեծ քանակությամբ ստորաբաժանումները
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան