Լեռնային Ղարաբաղում «ռազմական դիվանագիտության» լեզուն պահանջված կլինի նաև հետագայում

Voskanapat.info-ի հարցերին պատասխանում է քաղաքագետ Անդրեյ Արեշևը:

-Անդրեյ Գրիգորևիչ, ղարաբաղյան կարգավորման հարցով զբաղվող միջնորդներն այս կամ այն առումով ի՞նչ են ստանում` իրենց հայտարարություններում չնշելով ադրբեջանա-արցախյան սահմանում, կամ, եթե կուզեք ասել` ճակատում, լարվածության իրական հրահրողին: Չէ՞ որ բոլորին է հայտնի, որ ստատուս-քվոյի խախտումը ձեռնտու է միայն Ադրբեջանին:

-Իսկապես, միջազգային միջնորդների հայտարարությունները սովորաբար հագեցած են անորոշ ձևակերպումներով, որոնցից անտեղյակ մարդը դժվար թե հասկանա, թե կողմերից ով է մեղավոր` մի կողմից` Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի, մյուս կողմից` Ադրբեջանի շփվան գծում հերթական լարվածոթւայն համար, որը, վերջին տարիներին, ցավոք, ավելի շատ է նմանվել ռազմաճակատի: Պաշտոնական Բաքուն հետևողականորեն մերժում է 2016թ. Սանկտ-Պետերբուրգում և Վիեննայում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների համաձայն միջադեպերի հետաքննության մեխանիզմների ներդրումը` ենթադրելով, որ այն կամրապնդի ներկայիս իրավիճակը` ստատուս-քվոն:

Այնուամենայնիվ, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների վերջին հայտարարություններում, ըստ իս, շեշտադրումներն, ամեն դեպքում փոխվել են, և ավելի պարզ է երևում, թե ով է նախաձեռնել հերթական զինված սադրանքները: Այնուամենայնիվ, քաղաքագետներն ու դիվանագետներն` իրենց, իսկ զինվորականներն` իրենց ներդրումն ունեն` լայնամասշտաբ ռազմական գործողությունների վերսկսման բարձր ռիսկի պայմաններում հակառակորդին զսպելու գործում:

Այս միտումը փոխելու անկարողությունը, ցավոք սրտի, վկայում է պաշտոնական Բաքվի վրա ազդող լծակների անբավարարության, կամ էլ` դրանց գործել չցանկանալու մասին: Հատկապես վիրավորական է այն, որ սադրիչ գործողություններն ու մարդկային զոհերը համարյա միշտ կապվում են հակամարտող կողմերի գերատեսչությունների ղեկավարների հանդիպման կամ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի` շփման գծում կատարած դիտարկման հետ: Մասնավորապես, հուլսիի 11-ին Բրյուսելում կայացել է Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպումը, և բազմաթիվ փորձագետներ բարձր հավանականությամբ հերթական սրացումն են կանխատեսում օգոստոսին կամ արդեն իսկ հուլիսի երկրորդ կեսին: Այդ ամենն ուղեկցում է իսկական տեղեկատվական խրախճանքով (օրինակ, բաքվի և Մոսկվայի միջև ռազմա-տեխնիկական համագործակցության տարբեր տեսանյունների թեմայով, ի դեպ, տեղեկատվոթւյան աղբոյւրը գտնվում է գրեթե բացառապես Ադրբեջանում): Այդ զգայուն թեմայի տարածումը կոչված է ոչ միայն առավելագույնս բարդացնելու ռուս-հայկական հարաբերությունները, այլև ուշադրությունը շեղելու ադրբեջանական ավիաընկերությունների միջոցով Արևելյան Եվրոպայից Մերձավոր Արևելքի «թեժ կետեր» զենք մատակարարելու փաստից:

Այդ` չափազանց բարդ իրավիճակում, ինչպես և նախկինում, կպահանջվի «ռազմական դիվանագիտության» լեզուն: Ինձ թվում է, որ Հայաստանում և Արցախում 2016թ. ապրիլայն պատերազմից լուրջ հետևություներ են արել, որպեսզի այդ լեզուն բավականին համոզիչ դարձնեն: Ոչ միայն Լեռնային Ղարաբաղի, այլև հետխորհրդային մյուս հակամարտությունների փորձը վկայում է, որ ռազմական ճանապարհով որևէ արդյունքի հասնելն անիմաստ և անհեռանկար է:

-Ի՞նչ եք կարծում, բնակելի վայրերում հրետանային մարտկոցների տեղաբաշխումն, արդյոք, Ռուսաստանում արգելված «ԻԳԻԼ»-ի և խաղաղ բնակչության թիկունքում թաքնվող այլ ահաբեկչական խմբավորումների գործելաոճ չի՞ հիշեցնում:

-Ձեզ հետ լրիվությամբ համաձայն եմ` չմոռանալով նաև հետխորհրդային տարածքում այլ չլուծված հակամարտությունների մասին, առաջին հերթին` Դոնբասի: Այնտեղ նունպես, ինչպես և Լեռնային Ղարաբաղում, կողմերից մեկը, թիկունքւոմ զգալով ազդեցիկ ուժերի աջակցությունը (ի դեպ, ոչ միայն Արևմուտքում), անընդհատ հնչեցնում է «օկուպացիայի» մասին, համալրում է ուժերը, սպառնում ռազմական գործողությունների վերսկսմամբ` հրետանին, տանկերը և մնացած ծանր տեխնիկան տեղաբաշխելով բնակելի տներում (կամ էլ նրանց շատ մոտ): Եվ դա ևս, ճիշտ նույն կերպ, դուրս է մնում միջազգային միջնորդների, նույն այդ ԵԱՀԿ-ի ուշադրությունից` թեկուզ այդ մասին շատ լավ էլ տեղեկացված են: 2000-ականներին Հարավային Օսեթիայի և Աբխազիայի և այլ հակամարոտւթյունների ողբերգական փորձն ակնհայտորեն վկայում է, որ դա կտանի անկանխատեսելի հետևանքների, ի դեպ, դրանք ձեռնտու չեն նաև նրանց համար, ովքեր նման անմարդկային գործելաոճը համարում են լիովին ընդունելի:

Հայկական կողմը փաստացի ապացուցել է, որ Ալխանլու գյուղում, որի վրա ԼՂ ՊԲ-ն պատասխան հարվածել է հասցրել, տեղաբաշխված են ադրբեջանական բանակի հրետանային և ականանետային դիրքերը: Քաղաքացիական բնակչության շրջանում ունեցած զոհերը կրկին անգամ օգտագործվել են ցածրորակ քարոզչական հիստերիան տարածելու նպատակով` միևնույն ժամանակ ծառայելով որպես սրացած սոցիալ-տնտեսական խնդիրներից բնակչության ուշադրությունը շեղելու միջոց: Ամեն դեպքում, խաղաղ բնակիչների կորուստը նրանց վրա է ծանրացած, ով, հրաժարվելով լուրջ բանակցություններից, այդ մարդկանց դնում է հարվածի տակ:

-Կարծիք կա, որ Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի ինքնավարությունում ռազմա-քաղաքական գործընթացներ են ընթանում, որի նպատակն է այդ շրջանը, որպես օժանդակող կողմ, ակտիվ կերպով ներառել հայ-ադրբեջանական հակամարտության մեջ:

-Հայ-ադրբեջանական սահմանի նախիջևանյան հատվածը երկար ժամանակ բավականին հանգիստ գոտի էր համարվում, բայց, ցավոք, վերջին տարիներին, այստեղ բացասական միտումներ են նկատվում: Նախանշաններ կան, որ Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հերթական էսկալացիայի դեպքում Նախիջևանի ինքավարությունը հավանական է, որ կօգտագործվի որպես ճնշման լրացուցիչ գործոն` Երևանի վրա: Այդ իսկ պատճառով թուրք զինծառայողների մասնակցությամբ զինավարժությւոններիմասին տեղեկությունը` այդ թվում թուրքական բանակի զինծառայողների մասնակցությամբ, Թուրքիային անմիջապես հարող տարածքում, իհարկե, չի կարող չանհանգստացել: Սիրիայի և Իրաքի փորձերը վկայում են այն մասին, որ վարձկանների և տարբեր կարգի ռազմակացանացված խմբավորումների օգտագործումը համարվում է թուրքական արտաքին քաղաքականության կարևոր տարրերից մեկը: Միևնույն ժամանակ, կարծում եմ` հայ-ռուսական սերտ ռազմա-քաղաքական համագործակցությունը զսպող գործոն կլինի թուրքական հնարավոր ամբիցիաների ճանապարհին:

-Ինչպե՞ս կգնահատեք Թուրքիայի ներգրավվածությունը ղարաբաղյան հակամարտության մեջ:

-Հետխորհրդային ողջ ժամանակահատվածում, ինչպես գիտենք, այն բավականին բարձր է եղել: Դրա մասին վկայող բազմաթիվ աղբյուրներ և գրականություն կա: Ոսկանապատը պարբերաբար անդրադառնում է այդ թեմային, ինչպես նաև Հարավային Կովկասում Անկարայի քաղաքականությանը, որով փորձ է արվում համալիր փոխգործակցություն ստեղծել Ադրբեջանի և Վրաստանի հետ` հենվելով ինչպես ամուր երկկողմանի կապերի, այլև` արևելքից արևմուտք ձգվող էներգետիկ և կոմունիկացիոն ուղիների վրա:
Հունիսի կեսերին Նախիջևանում անց են կացվել ադրբեջանա-թուրքական հաամտեղ զորավարժություններ, որին մասնակցել է 100 զինծառայող:

Երևում է, որ սահմանադրորեն ամրագրված պարտավորությունը` Ադրբեջանի տարածքում չստեղծել այլ երկրի ռազմական բազաներ, Թուրքիայի հարցում, ընդամենը, ձևական բնույթ է կրում: Հունիսին հայտնի է դարձել Թուրքիայի և Նախիջևանի միջև ազատ տնտեսական գոտի ստեղծելու հնարավորության մասին տեղեկությունը (Անկարայի վաղեմի գաղափարը), ինչը նույնպես կբարձրացնի տարբեր ոոլրտներում համագործակցության հնարավորությունը:

Միևնույն ժամանակ, Թուրքիայի երկխոսությունը Հարավային Կովկասի իր երկու հիմնական գործընկերների հետ ունի բազմակի բնույթ և զերծ չէ տարբեր խնդիրներից, ինչը բնորոշվում է, հատկապես, Ադրբեջանի կողմից վիզային ռեժիմի պահպանմամբ և բազմիցս հիշատակված Բաքու-Թբիլիսի-Ախալքալաք-Կարս երկաթուղով: Բացի դրանից, ուսումնասիրելով թուրքական քաղաքականությունը, որոշակի շրջաններում չի կարելի անտեսել նաև արտաքին գործոները, նախ և առաջ, «ռուսական» և «ամերիկյան»: Խնդիրները, որոնց հետ Թուրքիան կարող է բախվել Սիրիայի հյուսիսում, կարող են կապված լինել անև «Սիրիական ժողովրդավարական ուժերի» կազմում գտնվող քրդական ջոկատի ուժեղացման հետ, որոնց ամերիկյան գործընկերները բավականին շատ զենք են փոխանցել` այդ թվում և` ծանր տեխնիկա: Թուրքիայի արևելքում ևս` Քրդստանում, նույնպես հանգիստ չէ վիճակը, իսկ Կովկասում հակամարտության էսկալացիան դժվար թե դրական անդրադառնա հարևան երկրում տիրող իրավիճակի վրա, որի ԶՈՒ-ն, համաձայն ստացվող տեղեկությունների, թուլացել են անընդհատ կատարվող զտումների և անորոշության արդյունքում:

Թուրքիան անմիջական հարևանների հետ հարաբերություններում պետք է հաշվի առնի նաև սիրական հարցով խաղաղ գործընթացին միջնորդող գործընկերների` Ռուսաստանի և Իրանի կարծիքը, որոնք զսպվածության կոչ են անում և դեմ են կտրուկ և միակողմանի քայլերին:

Այդ ամենը, իմ կարծիքով, զսպում է Թուրքիային` հօգուտ Ադրբեջանի բացահայտ ռազմական միջամտություն ունենալ ղարաբաղյան հարցում: Միևնույն ժամանակ, Թուրքիան պաշտոնական Բաքվին ռազմա-քաղաքական և նյութական-տեխնիկական աջակցություն կցուցաբերի նաև հետագայում, այնպես որ այս զսպվածությունը, իհարկե, պետք չէ գերագնահատել:

Եփրեմ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

25.05.2018 Արցախի ՄԻՊ համակազմակերպմամբ Շուշիում գումարվել է Ամերիկայի հայ իրավաբանների միության համաժողովը Ռուսաստանի եւ Հայաստանի համագործակցության «վեկտորն ու դինամիկան» պահպանվում են. ՌԴ ԱԳՆ Միջազգային ասպարեզում Հայաստանի պետական շահը պետք է միասնաբար ներկայացնել. Արմեն Աշոտյան ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վարույթ է ընդունել Սամվել Բաբայանի գործով բողոքը ՄԱԿ-ում տարածվել է Արցախի Հանրապետության ԱԳՆ փաստաթուղթը Արմեն Սարգսյանն իր աշխատավարձից 10 մլն դրամ կնվիրաբերի «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամին Կարծում եմ՝ մյուս շաբաթ կկարողանանք հավաքվել և որոշում կայացնել. Էդմոն Մարուքյանը՝ «Ելք» խմբակցության ղեկավարի ընտրության մասին Առողջապահության նախարարության աշխատակազմի ղեկավարը ազատման դիմում է ներկայացրել Վալերի Օսիպյանը շրջանավարտներին հորդորել է կարգապահություն դրսևորել Մենք շարժվում ենք դեպի ազատ և երջանիկ Հայաստան.Նիկոլ Փաշինյան Հավատացեք, որ այսօր հնչող դպրոցական վերջին զանգը ձեզ առաջնորդում է երազանքի Հայաստան. ՀՀ նախագահի ուղերձը Դո՛ւք եք հզորացնելու մեր բանակը, զարգացնելու հայ մշակույթը, գիտությունն ու տնտեսությունը. Արա Բաբլոյանի ուղերձը Ադրբեջանում թղթադրամ է թողարկվել նախկին նախագահ Հեյդար Ալիևի դիմանկարով Դպրոցին հաջորդող մեծ կյանքում էլ շարունակեք հարստացնել ձեր գիտելիքներն ու փորձը. Տարոն Մարգարյանը շնորհավորել է շրջանավարտներին Հայաստանի դպրոցներում հնչում է վերջին զանգը Դատաիրավական ոլորտում Հայաստանն ու Իտալիան կխորացնեն համագործակցությունը 24.05.2018 Մովսես Հակոբյանը նշանակվել է գլխավոր ռազմական տեսուչ Մովսես Հակոբյանն ազատվել է գլխավոր նշտաբի պետի պաշտոնից ԵԽԽՎ համազեկուցողները գոհունակությամբ արձանագրել են հայաստանյան իրադարձությունների խաղաղ ընթացքը Զինծառայողի մահվան գործով մեղադրանք է առաջադրվել հենակետի ավագին ՀՀ նախագահը մրցանակներ է հանձնել 12 բնագավառների հաղթողներին ՍԱՊԾ-ն տեղում ոչնչացրել է հայտնաբերած ժամկետանց սննդամթերքը Երևանի ավագանին երեք նոր անդամ ունի Իմ լիազորությունների սահմաններում կանեմ ամեն ինչ, որպեսզի ընտրությունները լինեն արդար և արդարացի. ՀՀ նախագահ Այստեղ որոշողը քաղաքական ուժերն են. Մուկուչյանը՝ ռեյտինգային ընտրակարգը վերացնելու մասին Հարկային մուտքերը լինելու են պլանավորածից էականորեն բարձր. ՊԵԿ նախագահ Արցախն անկախության նույնքան իրավունք ունի, որքան Սլովակիան, Հայաստանն ու Ադրբեջանը. Շարմազանով ՀՀ ԱԺ աշխատակազմը եւ կորեական KOICA գործակալությունը ձեռք են բերել տեխնիկական վերազինման աջակցության պայմանավորվածություն Լիտվայի խորհրդարանը վավերացրեց ՀՀ-ԵՄ համաձայնագիրը Այս վճիռն ապացուցում է, որ Ալեքսանդր Արզումանյանը եղել է քաղբանտարկյալ. վարչապետն անդրադարձավ ՄԻԵԴ վճռին Արդարադատության նախարարությունը որոշ խախտումներ արած վարորդներին կազատի տուգանքներից ՊԵԿ նախագահը նոր տեղակալ ունի Զոհրաբ Մնացականյանն ընդունել է Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության քարտուղարության պատվիրակությանը Մովսես Հակոբյանը կազատվի ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետի պաշտոնից ՀՀ վարչապետը Գարեգին Չուգասզյանին հորդորել է դադարեցնել հացադուլը Կոռուպցիոն շղթաներով հարստացած անձանց բացահայտումների առնչությամբ կան բերման ենթարկվածներ. ԱԱԾ տնօրեն ԱԻՆ կադրային քաղաքականությունը կփոխվի Վայելեք ձեր օրը, սակայն շատ չխմեք. ԿԳ նախարարը Փարիզից ողջույնի խոսք է հղել շրջանավարտներին Հայոց ցեղասպանության ճանաչման նախագծին Քնեսեթում «այո» կամ «ոչ» կասեն մայիսի 30-ին 23.05.2018 Անհարկի հետազոտություններից խուսափելու նպատակով հնարավոր է ներդրվի ռեֆերենս լաբորատորիաների համակարգ Քննչական կոմիտեն պարզել է լրագրողի մասնագիտական գործունեությանը խոչընդոտած անձանց ինքնությունը Մեր պատկերացումն է արտահերթ ընտրություններն անցկացնել աշնանը. ՀՀ վարչապետ ՀՀ ՊՆ և ԶՈՒ ներկայացուցիչները մասնակցում են ՀԱՊԿ զորավարժությունների կազմակերպման շտաբային բանակցություններին ՀՀ-ում անկախ դատական համակարգի կայացման համար երկու գործնական անելիք ունենք. Նիկոլ Փաշինյան Հունիսին մենք կվերականգնենք բանակցային գործընթացը համանախագահների հետ հանդիպմամբ. ԱԳ նախարար Հայտնաբերվել են դեպքեր, երբ հաշմանդամության խմբերը տրվել են առանց հիմնավորող փաստաթղթի. Մանե Թանդիլյան Ոստիկանության Կոտայքի բաժնի պետին մեղադրանք է առաջադրվել լրագրողի գործունեությանը խոչընդոտելու համար Գերմանիան կաջակցի Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների բարեհաջող անցկացմանը Արցախում վիրավորված զինվորի վիճակը կայուն է Կոռուպցիոն բնույթի հանցագործություններ կատարելու համար քրեական հետապնդում է հարուցվել 47 պետական պաշտոնյայի նկատմամբ
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան