Պատասխան գործողությունների մարտավարությունից դեպի կանխարգելից հարվածների մարտավարություն

Մայիսի 15-ին օրը ցերեկով թշնամին, կիրառելով Spike տիպի իսրայելական արտադրության կառավարվող հրթիռ, շարքից հանել է Արցախի ՊԲ-ին պատկանող «Օսա» զենիթահրթիռային մեկ համակարգ: Բարեբախտաբար, մեր զինծառայողներից ոչ մեկը չի տուժել:

Ինչպես երևում է, «ոչ խաղաղություն, ոչ պատերազմ» իրավիճակում, որը ստեղծվել է արցախա-ադրբեջանական սահմանին, մարդկային և տեխնիկայի կորուստները, ցավոք սրտի, անխուսափելի են: Այլ հարց է, թե ինչպես դրանք հասցնել նվազագույնի:

Չեմ ուզում անդրադառնալ այս միջադեպի մանրամասներին: Դրա համար կան մասնագետներ: Կցանկանայի այսօր ուրիշ բանի մասին խոսել:

Փաստը մնում է փաստ. հետպատերազմական ամբողջ ընթացքում մենք եղել ենք և կանք բացառապես «մարտահրավերներին պատասխանողի» դերում` ինչպես հիմա դա ընդունված է ասել: Ինչու է որոշվել թշնամու հետ փոխհարաբերություններում հենց նման մարտավարություն ընտրել, անձամբ ինձ բոլորովին անհասկանալի է: Առավելևս, որ արդեն վաղուց համոզվել ենք դրա ցածր արդյունավետության մեջ: Ալիևյան ռեժիմի համար մեր պատասխան գործողությունները կաթիլ են ծովի մեջ: Նրա համար ասկյարները ծառայում են որպես թնդանոթի ձրի միս, իսկ հակահայկական հոգեկան հիվանդությունը և սահմանին մշտական լարվածությունը մնում են` համատարած բոլոր բնագավառներում ներքին խնդիրներից տեղի հասարակ ժողովրդի ուշադրությունը շեղելու միակ տարբերակը: Իսկ մեր կորուստները, չնայած սահմանային ենթակառուցվածքների պարբերական բարելավմանը, տարեցտարի շարունակում են աճել:

Իմիջիայլոց, արդեն վաղուց հաստատակամորեն կոչեր են հնչում` «պատասխան գործողությունների» մարտավարությունը թշնամու կրակակետերի ճնշմամբ և կանխարգելիչ հարվածներ հասցնելով փոխելու մասին: Ի դեպ, այդ կոչերն ինչ-որ դիլետանտների շուրթերից չեն հնչում, որոնք գլուխ չեն հանում ռազմական գործից: Դրանք հնչեցնում են զինվորականները, ովքեր կոնկրետ հաղթական գործողություններով ապացուցել են իրենց բարձրագույն պրոֆեսիոնալիզմը, ինչպիսիք են օրինակ` Արկադի Տեր-Թադևոսյանը` լեգենդար Կոմանդոսը.

«Ես, բնավ, ռազմական գործողությունները վերսկսելու կոչ չեմ անում: Որպես ռազմական գործիչ` ես առաջարկում եմ ճիշտ պլանավորված, նպատակաուղղված հարվածներ հասցնել և շփման գծի վրա գերիշխող դիրք գրավել: Եթե մենք դա չանենք, ադրբեջանական կողմը շփման գծի վրա մշտապես կբորբոքի իրավիճակը»,- հայկական լրատվամիջոցներից մեկին տված հարցազրույցում ասել է նա: Արկադի Տեր-Թադևոսյանի խոսքով` սահմանին անընդհատ լարվածություն պահելով` թշնամին այդպես փորձում է լարվածության մեջ պահել հայ հասարակությանը` այն դեպքում, երբ Ադրբեջանի զինված ուժերը անկարող են մարտական առաջադրանքներ կատարել, որի վկայությունը հանդիսանում են ինչպես ձախողված դիվերսիաները, այնպես էլ անցած տարվա ապրիլին բլից-կրիգի փորձի լիակատար տապալումը:

«Որպես ռազմական գործիչ` ես գտնում եմ, որ ճիշտ չէ նստել և սպասել, թե երբ Ադրբեջանը կձեռնարկի հերթական դիվերսիան: Անհրաժեշտ է կանխարգելիչ գործողություններ ձեռնարկել: Ժամանակակից տեխնիկական ռեսուրսները և տեղանքի մասին մեր ունեցած գիտելիքները մեզ թույլ են տալիս անել դա»,-շարունակում է Կոմանդոսը: Եվ նա լավ գիտի` ինչ է ասում: Քանի որ իր մշակած «Հարսանիք լեռներում» փայլուն ռազմագործողությունը, որն իրականացվել է Արցախի մայրաքաղաք Շուշին յոթանասունամյա թուրքական գերությունից ազատելու համար, մեծ հաշվով, կանխարգելիչ էր: Բառացիորեն նույն օրերին թշնամին Ստեփանակերտի վրա լայնամասշտաբ հարձակում էր ծրագրել` Ղարաբաղյան հարցը` հօգուտ իրեն վերջնականապես լուծելու համար: Գործողությունը, որը տեղ-տեղ ուղեկցվել է, Շուշիի բանտի պատերի պես ուղղաձիգ ժայռեր բարձրանալով, այնքան է շշմեցրել անդրկովկասյան թուրքերին, որ նրանք, գերսպառազինված լինելով, մի քիչ հետո անընդունակ էին կազմակերպելու Լաչինի (Բերձորի) պաշտպանությունը և ամոթալի փախուստի են դիմել: Սուվորովն անտեղի չի ասել` թուրքին ստիպիր փախչի և նրան արդեն չես կանգնեցնի:

Իսկ հիմա պատկերացնո՞ւմ եք, թե ինչ կարող էր լինել, եթե այդ տարիներին մենք, ինչպես այսօր, «պատասխան հարվածի» մարտավարություն որդեգրեինք և սպասեինք Ստեփանակերտի վրա թշնամու վերջնական հարձակմանը…

Թշնամու` կենդանի ուժով և տեխնիկայով անընդհատ գերակշռության պայմաններում կանխարգելիչ հարվածները մեր օրերի ինչ-որ գյուտ չէ: Նման մարտավարություն մի անգամ չէ, որ թշնամու հետ մարտերում կիրառել են մեր ազգային հերոսները: Օրինակ` 1920թ. հոկտեմբերի 10-ին մեծ զորավար և ազգային գործիչ Գարեգին Նժդեհն ընդամենը 50 հոգով գիշերային հանկարծակի հարվածի արդյունքում փախուստի է մատնել Կապանը գրաված ռուս-թուրքական զորամասին, ինչն էլ դարձավ ամբողջ Սյունիքում հակաբոլշևիկյան ամսպամբության կոչ: Ճիշտ նույն ձևով, շեշտակի և կոշտ հարձակումներով իր ժամանակին գործել է նաև հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ Համազասպը` սեփական օրինակով ապացուցելով, որ մի քանի հայ ֆիդայիներն ի զորու են` թշնամուն սարսափ ներշնչելով, գրավել ամբողջ Ադրբեջանը: Նիկոլ Դումանի ջոկատը Բաքվում հենց այդ սկզբունքով է գործել, ինչը հանգեցրեց նրան, որ 1905թ. այդ ապականված քաղաքում հայերի կոտորածը սկսեցին անվանել հայ-թաթարական:

Ավելին ասեմ: Հարգանքի տուրք մատուցելով մեր տղաների հիշատակին, ովքեր Ապրիլյան պատերազմի ընթացքում կռվել են ամեն մի դիրքի համար` առավելևս, չեմ կարող չնշել, որ մեր հաղթանակը ապահովել են հենց հեռահար հրետանու կանխարգելիչ հարվածները` ճշգրտությամբ հասցված թշնամու` Ակնայի (Աղդամի) ուղղությամբ կուտակված ռազմական տեխնիկային: Դրանից հետո կասպիական բռնապետը արցունքներն ու փսլինքը սրբելով ` ճիշտ այնպես, ինչպես 1994թ. հայրը, նետվել է` պոկելու մոսկովյան հեռախոսի լսափողը: Հանուն արդարացված հպարտության, հանուն մեր զոհված և կենդանի հերոսների` Ապրիլյան պատերազմի այդ կարևոր դեպքի մասին մեզ մոտ ընդունված չէ խոսել, քանի որ հակասում է տխրահռչակ «պատասխան հարվածների» քաղաքականությանը:

Եվ կրկին` Արկադի Տեր-Թադևոսյանի խոսքերից.

«Ես միշտ ասել եմ, որ պետք չէ Ադրբեջանի կողմից հարված սպասել, որպեսզի պատասխան հարված հասցվի: Դա թույլատրում է նաև ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունը. «Եթե տեսնում ես, որ հարձակում է նախապատրաստվում, կարող ես ինքդ կանխարգելիչ հարված հասցնել: Ես ունեմ քարտեզ, որի վրա նշված են 12 կետեր, որոնք բնակեցված չեն, բայց այդտեղ կարևոր ինժեներական ենթակառուցվածքներ են տեղակայված, և եթե հարվածենք այդ կետերի վրա, կարելի է զգալի վնաս հասցնել: Դրանք էլեկտրակայաններ են, գազատար խողովակներ, նավթատար խողովակներ: Դա նաև Մինգեչաուրի ջրամբարն է, երկու հզոր էլեկտրական կայաններ, որոնք ապահովում են Ադրբեջանի բնակչության 40 տոկոսին, Բաքվի մոտակայքում գտնվող նավթահորերը: Այսինքն` եթե հարված հասցվի դրանց, ոչ թե Բաքվին, ապա մարդիկ չեն զոհվի, փոխարենը կոչնչացվեն ռազմավարական օբյեկտները, ինչը կարող է սթափեցնել նրանց: Մենք իրավունք չունենք երկրորդ հարձակումը և նոր ապրիլյան դեպքեր թույլ տալու»: Եթե Ադրբեջանը մտադիր է հարձակվել, ապա միջազգային իրավունքը թույլ է տալիս կանխարգելիչ հարված հասցնել»:

Ենթադրում եմ, որ առարկություններ կլինեն. իբր, իսկ միջազգային հանրության արձագա՞նքը: Իսկ, վերջին հաշվով, ինչո՞ւ մենք պետք է անհանգստանանք միջազգային հանրության արձագանքի համար, որը երկար տարիներ լուռ, մատների արանքով է նայել և անգամ ակտիվ ձևով ծածկել է բաքվեցի երկարաքիթ բռնապետի «չարաճճիությունները»` այդ թվում և` Հաագայի տրիբունալին արժանի ռազմական հանցագործությունները: Եթե միջազգային հանրությունը, ինչպես 90-ական թվականներին, ի վիճակի չէ քաշել նրա սանձերը, ապա հայ զինվորը հաճույքով կրկին կկատարի այդ առաջադրանքը…

ՊԱՆԴՈՒԽՏ

16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր Ադրբեջանն Արցախի հետ շփման գծից հետ չի քաշում դեռևս ապրիլից կուտակած մեծ քանակությամբ ստորաբաժանումները 12.06.2018 Բակո Սահակյանն ընդունել է Մոնթե Մելքոնյանի հարազատներին Առաջնագծի տարբեր հատվածներում նկատվում են հակառակորդի զինտեխնիկայի և մարդկային ուժի ակտիվ տեղաշարժեր ու կուտակումներ (տեսանյութ) Արցախի նախագահը խորհրդականին ազատել է պաշտոնից Բակո Սահակյանն իրավապահ մարմինների ղեկավարների մասնակցությամբ խորհրդակցություն է անցկացրել Դավիթ Տոնոյանը կարևորել է հայ-ղազախական դաշնակցային հարաբերությունները Ադրբեջանում ձերբակալվել է «Թալիշների ձայն» թերթի գլխավոր խմբագիրը Իլհամ Ալիևը ստորագրել է Ադրբեջանի 2017-ի բյուջեի կատարման մասին օրենքը Թուրքիայի գլխավոր ընդդիմադիրը խոստացել է 4 տարում լուծել քրդական հարցը Դոնալդ Թրամփը եւ Կիմ Չեն Ընը համատեղ փաստաթուղթ ստորագրեցին գագաթնաժողովի արդյունքների վերաբերյալ 11.06.2018 Բակո Սահակյանը չի մասնակցելու Արցախի նախագահի հաջորդ ընտրություններին Արցախի պետնախարար Գրիգորի Մարտիրոսյանը հրավիրել է ընդլայնված աշխատանքային խորհրդակցություն Էրդողանը սպառնացել է Իրաքյան Քանիդիլին նույնպես «արժանացնել» Աֆրինի ճակատագրին Բելառուսն այնուամենայնիվ Ադրբեջանին մատակարարել է «Պոլոնեզ» հրթիռային համակարգերը Ադրբեջանը Վրաստանում ներդրումներ իրականացնող երկրների ցանկում զիջել է առաջնորդի դերը Ադրբեջանում քաղաքական ճնշումներն ու հետապնդումները ողջ թափով շարունակվում են ՀՀ ԶՈՒ ներկայացուցիչները մեկնել են Բելառուս Ադրբեջանական կողմի կրակոցից զինծառայողի մահվան դեպքի առթիվ հարուցվել է քրգործ Դեռ շատ երիտասարդ ես, գլխիդ փորձանք կբերես. Էրդողանը դիմել է Ավստրիայի վարչապետին Զոհրաբ Մնացականյանը մասնակցում է ՀԱՊԿ ԱԳ նախարարների խորհրդի նիստին 9.06.2018 Հայաստանն Իրանին է փոխանցել ԻԻՀ քաղաքացի 4 դատապարտյալի Ցորենի արտին Ալիևի մոտենալու համար դաշտն ասֆալտապատել են Արցախում հակառակորդի կրակոցից վիրավորված զինծառայողը տեղափոխվել է Երևան, նրա առողջական վիճակը կայուն ծանր է Բակո Սահակյանը ներկայացրել է Արցախի նորանշանակ ոստիկանապետին Նախարար Պապիկյանը ներկայացրել է Վայոց ձորի նորանշանակ մարզպետին Պուտինը պատրաստակամություն է հայտնել կապեր հաստատել ԱՄՆ-ի հետ Շփման գծում վերադասավորումները լինում են առավել հաճախ հայկական կողմի նախաձեռնությամբ ՀՀ պաշտպանության նախարարը հանդիպել է ՆԱՏՕ-ի ղեկավարության և առանձին երկրների պաշտոնակիցների հետ Անցնող շաբաթ հակառակորդը հրադադարի ռեժիմը շփման գծում խախտել է 200 անգամ Ադրբեջանական կողմի խնդրանքը ՀՀ զինված ուժերին 8.06.2018 Ադրբեջանական ժողովուրդը զրկված է իր ճակատագիրն ինքնուրույն որոշելու սահմանադրական իրավունքից. Արցախի ԱԳՆ Ադրբեջանն ապրիլից զորամիավորումներ է կուտակել շփման գծում, որոնք հետ չի քաշել. Դավիթ Բաբայան Իտալական տարբեր ընկերություններ հետաքրքրված են մեր երկրում ներդրումային ծրագրերի իրականացմամբ Հայկ Հարությունյանն ազատվել է ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարի տեղակալի պաշտոնակատարի պաշտոնից ՀՀ վարչապետի որոշմամբ արդարադատության փոխնախարարներ են նշանակվել Անապահով ընտանիքների համար էլեկտրաէներգիայի սակագինը կնվազեցվի 10 դրամով. Փաշինյանը հանձնարարեց շարունակել քննարկումները Թրամփը կրճատել է G7-ի գագաթնաժողում իր գտնվելու ժամանակը 7.06.2018 ՄԻԵԴ-ն Ադրբեջանի հետ կապված հերթական վճիռներն է կայացրել Սյունիքի մարզն առաջիկայում նոր մարզպետ կունենա. Նիկոլ Փաշինյան
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան