Պատասխան գործողությունների մարտավարությունից դեպի կանխարգելից հարվածների մարտավարություն

Մայիսի 15-ին օրը ցերեկով թշնամին, կիրառելով Spike տիպի իսրայելական արտադրության կառավարվող հրթիռ, շարքից հանել է Արցախի ՊԲ-ին պատկանող «Օսա» զենիթահրթիռային մեկ համակարգ: Բարեբախտաբար, մեր զինծառայողներից ոչ մեկը չի տուժել:

Ինչպես երևում է, «ոչ խաղաղություն, ոչ պատերազմ» իրավիճակում, որը ստեղծվել է արցախա-ադրբեջանական սահմանին, մարդկային և տեխնիկայի կորուստները, ցավոք սրտի, անխուսափելի են: Այլ հարց է, թե ինչպես դրանք հասցնել նվազագույնի:

Չեմ ուզում անդրադառնալ այս միջադեպի մանրամասներին: Դրա համար կան մասնագետներ: Կցանկանայի այսօր ուրիշ բանի մասին խոսել:

Փաստը մնում է փաստ. հետպատերազմական ամբողջ ընթացքում մենք եղել ենք և կանք բացառապես «մարտահրավերներին պատասխանողի» դերում` ինչպես հիմա դա ընդունված է ասել: Ինչու է որոշվել թշնամու հետ փոխհարաբերություններում հենց նման մարտավարություն ընտրել, անձամբ ինձ բոլորովին անհասկանալի է: Առավելևս, որ արդեն վաղուց համոզվել ենք դրա ցածր արդյունավետության մեջ: Ալիևյան ռեժիմի համար մեր պատասխան գործողությունները կաթիլ են ծովի մեջ: Նրա համար ասկյարները ծառայում են որպես թնդանոթի ձրի միս, իսկ հակահայկական հոգեկան հիվանդությունը և սահմանին մշտական լարվածությունը մնում են` համատարած բոլոր բնագավառներում ներքին խնդիրներից տեղի հասարակ ժողովրդի ուշադրությունը շեղելու միակ տարբերակը: Իսկ մեր կորուստները, չնայած սահմանային ենթակառուցվածքների պարբերական բարելավմանը, տարեցտարի շարունակում են աճել:

Իմիջիայլոց, արդեն վաղուց հաստատակամորեն կոչեր են հնչում` «պատասխան գործողությունների» մարտավարությունը թշնամու կրակակետերի ճնշմամբ և կանխարգելիչ հարվածներ հասցնելով փոխելու մասին: Ի դեպ, այդ կոչերն ինչ-որ դիլետանտների շուրթերից չեն հնչում, որոնք գլուխ չեն հանում ռազմական գործից: Դրանք հնչեցնում են զինվորականները, ովքեր կոնկրետ հաղթական գործողություններով ապացուցել են իրենց բարձրագույն պրոֆեսիոնալիզմը, ինչպիսիք են օրինակ` Արկադի Տեր-Թադևոսյանը` լեգենդար Կոմանդոսը.

«Ես, բնավ, ռազմական գործողությունները վերսկսելու կոչ չեմ անում: Որպես ռազմական գործիչ` ես առաջարկում եմ ճիշտ պլանավորված, նպատակաուղղված հարվածներ հասցնել և շփման գծի վրա գերիշխող դիրք գրավել: Եթե մենք դա չանենք, ադրբեջանական կողմը շփման գծի վրա մշտապես կբորբոքի իրավիճակը»,- հայկական լրատվամիջոցներից մեկին տված հարցազրույցում ասել է նա: Արկադի Տեր-Թադևոսյանի խոսքով` սահմանին անընդհատ լարվածություն պահելով` թշնամին այդպես փորձում է լարվածության մեջ պահել հայ հասարակությանը` այն դեպքում, երբ Ադրբեջանի զինված ուժերը անկարող են մարտական առաջադրանքներ կատարել, որի վկայությունը հանդիսանում են ինչպես ձախողված դիվերսիաները, այնպես էլ անցած տարվա ապրիլին բլից-կրիգի փորձի լիակատար տապալումը:

«Որպես ռազմական գործիչ` ես գտնում եմ, որ ճիշտ չէ նստել և սպասել, թե երբ Ադրբեջանը կձեռնարկի հերթական դիվերսիան: Անհրաժեշտ է կանխարգելիչ գործողություններ ձեռնարկել: Ժամանակակից տեխնիկական ռեսուրսները և տեղանքի մասին մեր ունեցած գիտելիքները մեզ թույլ են տալիս անել դա»,-շարունակում է Կոմանդոսը: Եվ նա լավ գիտի` ինչ է ասում: Քանի որ իր մշակած «Հարսանիք լեռներում» փայլուն ռազմագործողությունը, որն իրականացվել է Արցախի մայրաքաղաք Շուշին յոթանասունամյա թուրքական գերությունից ազատելու համար, մեծ հաշվով, կանխարգելիչ էր: Բառացիորեն նույն օրերին թշնամին Ստեփանակերտի վրա լայնամասշտաբ հարձակում էր ծրագրել` Ղարաբաղյան հարցը` հօգուտ իրեն վերջնականապես լուծելու համար: Գործողությունը, որը տեղ-տեղ ուղեկցվել է, Շուշիի բանտի պատերի պես ուղղաձիգ ժայռեր բարձրանալով, այնքան է շշմեցրել անդրկովկասյան թուրքերին, որ նրանք, գերսպառազինված լինելով, մի քիչ հետո անընդունակ էին կազմակերպելու Լաչինի (Բերձորի) պաշտպանությունը և ամոթալի փախուստի են դիմել: Սուվորովն անտեղի չի ասել` թուրքին ստիպիր փախչի և նրան արդեն չես կանգնեցնի:

Իսկ հիմա պատկերացնո՞ւմ եք, թե ինչ կարող էր լինել, եթե այդ տարիներին մենք, ինչպես այսօր, «պատասխան հարվածի» մարտավարություն որդեգրեինք և սպասեինք Ստեփանակերտի վրա թշնամու վերջնական հարձակմանը…

Թշնամու` կենդանի ուժով և տեխնիկայով անընդհատ գերակշռության պայմաններում կանխարգելիչ հարվածները մեր օրերի ինչ-որ գյուտ չէ: Նման մարտավարություն մի անգամ չէ, որ թշնամու հետ մարտերում կիրառել են մեր ազգային հերոսները: Օրինակ` 1920թ. հոկտեմբերի 10-ին մեծ զորավար և ազգային գործիչ Գարեգին Նժդեհն ընդամենը 50 հոգով գիշերային հանկարծակի հարվածի արդյունքում փախուստի է մատնել Կապանը գրաված ռուս-թուրքական զորամասին, ինչն էլ դարձավ ամբողջ Սյունիքում հակաբոլշևիկյան ամսպամբության կոչ: Ճիշտ նույն ձևով, շեշտակի և կոշտ հարձակումներով իր ժամանակին գործել է նաև հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ Համազասպը` սեփական օրինակով ապացուցելով, որ մի քանի հայ ֆիդայիներն ի զորու են` թշնամուն սարսափ ներշնչելով, գրավել ամբողջ Ադրբեջանը: Նիկոլ Դումանի ջոկատը Բաքվում հենց այդ սկզբունքով է գործել, ինչը հանգեցրեց նրան, որ 1905թ. այդ ապականված քաղաքում հայերի կոտորածը սկսեցին անվանել հայ-թաթարական:

Ավելին ասեմ: Հարգանքի տուրք մատուցելով մեր տղաների հիշատակին, ովքեր Ապրիլյան պատերազմի ընթացքում կռվել են ամեն մի դիրքի համար` առավելևս, չեմ կարող չնշել, որ մեր հաղթանակը ապահովել են հենց հեռահար հրետանու կանխարգելիչ հարվածները` ճշգրտությամբ հասցված թշնամու` Ակնայի (Աղդամի) ուղղությամբ կուտակված ռազմական տեխնիկային: Դրանից հետո կասպիական բռնապետը արցունքներն ու փսլինքը սրբելով ` ճիշտ այնպես, ինչպես 1994թ. հայրը, նետվել է` պոկելու մոսկովյան հեռախոսի լսափողը: Հանուն արդարացված հպարտության, հանուն մեր զոհված և կենդանի հերոսների` Ապրիլյան պատերազմի այդ կարևոր դեպքի մասին մեզ մոտ ընդունված չէ խոսել, քանի որ հակասում է տխրահռչակ «պատասխան հարվածների» քաղաքականությանը:

Եվ կրկին` Արկադի Տեր-Թադևոսյանի խոսքերից.

«Ես միշտ ասել եմ, որ պետք չէ Ադրբեջանի կողմից հարված սպասել, որպեսզի պատասխան հարված հասցվի: Դա թույլատրում է նաև ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունը. «Եթե տեսնում ես, որ հարձակում է նախապատրաստվում, կարող ես ինքդ կանխարգելիչ հարված հասցնել: Ես ունեմ քարտեզ, որի վրա նշված են 12 կետեր, որոնք բնակեցված չեն, բայց այդտեղ կարևոր ինժեներական ենթակառուցվածքներ են տեղակայված, և եթե հարվածենք այդ կետերի վրա, կարելի է զգալի վնաս հասցնել: Դրանք էլեկտրակայաններ են, գազատար խողովակներ, նավթատար խողովակներ: Դա նաև Մինգեչաուրի ջրամբարն է, երկու հզոր էլեկտրական կայաններ, որոնք ապահովում են Ադրբեջանի բնակչության 40 տոկոսին, Բաքվի մոտակայքում գտնվող նավթահորերը: Այսինքն` եթե հարված հասցվի դրանց, ոչ թե Բաքվին, ապա մարդիկ չեն զոհվի, փոխարենը կոչնչացվեն ռազմավարական օբյեկտները, ինչը կարող է սթափեցնել նրանց: Մենք իրավունք չունենք երկրորդ հարձակումը և նոր ապրիլյան դեպքեր թույլ տալու»: Եթե Ադրբեջանը մտադիր է հարձակվել, ապա միջազգային իրավունքը թույլ է տալիս կանխարգելիչ հարված հասցնել»:

Ենթադրում եմ, որ առարկություններ կլինեն. իբր, իսկ միջազգային հանրության արձագա՞նքը: Իսկ, վերջին հաշվով, ինչո՞ւ մենք պետք է անհանգստանանք միջազգային հանրության արձագանքի համար, որը երկար տարիներ լուռ, մատների արանքով է նայել և անգամ ակտիվ ձևով ծածկել է բաքվեցի երկարաքիթ բռնապետի «չարաճճիությունները»` այդ թվում և` Հաագայի տրիբունալին արժանի ռազմական հանցագործությունները: Եթե միջազգային հանրությունը, ինչպես 90-ական թվականներին, ի վիճակի չէ քաշել նրա սանձերը, ապա հայ զինվորը հաճույքով կրկին կկատարի այդ առաջադրանքը…

ՊԱՆԴՈՒԽՏ

24.07.2017 Թույլ չենք տա մեզ շանտաժի ենթարկեն. Գերմանիայի ֆինանսների նախարարը Թուրքիային Իրանի կառավարությունը հավանություն է տվել դրամական միավորի փոխարինմանը Բաքվի բնակելի շենքում հրդեհ է բռնկվել. բնակիչները տարհանվել են Թուրքիայում հարձակվել են զինվորականների վրա. կա զոհ և վիրավորներ Էրդողանը մեկնել է Սաուդյան Արաբիա և Քուվեյթ ՊՆ զորամասի մերձակա տարածքում զինծառայողի դի է հայտնաբերվել. հարուցվել է քրգործ 22.07.2017 Չինարի գյուղին Ադրբեջանի կողմից գնդակոծությունը նյութական հսկայական վնաս է հասցրել Եթե Թուրքիան չփոխի իր դիրքորոշումը գերմանական զորքերը պետք է դուրս բերվեն Քոնիայի ռազմաբազայից. Մարտին Շուլց Գերմանիան հստակ վերանայելու է Թուրքիայի հետ տարվող քաղաքականությունը. Զիգմար Գաբրիել Ադրբեջանը վեց ամսում Արցախի ուղղությամբ հրադադարը խախտել է շուրջ 9000 անգամ Պուտինն ու Ալիևը քննարկել են Հարավային Կովկասում իրավիճակին առնչվող հարցեր 21.07.2017 ՀՀ Նախագահն ընդունել է «ՍՏԱՆԴԱՐՏ» ժամանակակից արվեստի միջազգային տրիենալեի գլխավոր համադրողին «Միավորված էներգետիկ ընկերություն» ՓԲԸ-ն ճանաչվել է «Արցախէներգո»-ի սեփականատեր Պուտինը հանդիպում կունենա Ալիևի հետ ՌԴ արդարադատության նախարարությունը պատրաստ է զբաղվել Լապշինի փոխանցման հարցով Ադրբեջանի գնդակոծությունների մասին ՄԻՊ զեկույցի ֆրանսերեն տարբերաիկը ևս ուղարկվել է միջազգային կառույցներին Գերմանիան առկախում է Թուրքիայի հետ պաշտպանական ոլորտում ունեցած նախագծերը. Bild Թուրքիան պատասխան է տալու սպառնալիքներին. Չավուշօղլուն պատասխանել է Գերմանիայի արտգործնախարարին Ադրբեջանցի զինվորները և սպաները ծաղրուծանակի և ծեծի են ենթարկել հինգ թալիշ նորակոչիկի Թուրքիայի մեջլիսի սահմանադրական հանձնաժողովն ընդունել է «ցեղասպանություն» եզրույթն արգելող օրենքների փաթեթը Թուրքիայի և Հունաստանի ափերին ուժեղ երկրաշարժ է գրանցվել. կան զոհեր և վիրավորներ 20.07.2017 Հնդկաստանի նախագահ է դարձել Ռամ Նաթ Քովինդը Առաջին բանակային զորամիավորումում անցկացվել է հրամանատարական հավաք Արցախի ՊԲ մի խումբ սպաներ մասնակցել են ԿԽՄԿ սեմինար-պարապմունքներին Յագլանդը Թուրքիայի վարչապետին իր մտահոգությունն է հայտնել իրավապաշտպանների կալանավորման առնչությամբ Արցախի խորհրդարանը քննարկել է արտահերթ նստաշրջան գումարելու հարցը Հրետանին մարտունակ է, պատրաստ առաջադրանքների կատարմանը Լևոն Մնացականյանը կոչ է արել վառոդը միշտ չոր պահել Աշոտ Ղուլյանն ամերիկահայ երիտասարդների հետ քննարկել է Արցախ-Սփյուռք կապերը Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարը ՀՀ Նախագահին զեկուցել է ոլորտում իրականացվող բարեփոխումների մասին «Իսկանդեր» համալիրի հրթիռների համար արտասահմանյան հակաթույն այդպես էլ չի ստեղծվել. Օլեգ Վլադիկին Ռուսաստանն Իրաքին տանկեր կվաճառի Հայատյաց գործիչ Դողու Փերինչեքը կառաջադրի թեկնածությունը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում ԵԱՏՄ երկրները համաձայնեցնում են գազի, նավթի գնագոյացման ընդհանուր կարգը Ադրբեջանում բլոգեր Լապշինը դատապարտվել է երեք տարվա ազատազրկման Ադրբեջանցի սպան գնդակահարել է իր իսկ բռնաբարած ազգությամբ թալիշ զինվորին Ստեփանակերտում Երևանի քաղաքապետարանի աջակցությամբ շարունակվում է «Ազատամարտիկների այգու» կառուցումը Ադրբեջանցի սպան գնդակահարել է իր իսկ բռնաբարած ազգությամբ թալիշ զինվորին Թուրքիան Գերմանիային նախազգուշացրել է Էրդողանի վրա հնարավոր հարձակման մասին Ճգնաժամ թուրք-գերմանական հարաբերություններում. Գերմանիայի ԱԳ նախարարն ընդհատել է արձակուրդն ու վերադարձել Բեռլին Արցախի ՄԻՊ-ը ընդունել է ԼՂ հակամարտության գոտում անհետ կորածների որոնման միջազգային աշխատանքային խմբի անդամներին 19.07.2017 Երջանիկ եմ, քանի որ հնարավորություն ենք ձեռք բերել ծառայել հայրենիքին. Բակո Սահակյան Իրանի խորհրդարանը հաստատել է Հայաստանի և ԻԻՀ միջև Նորդուզ-Մեղրի սահմանային դարպասի համատեղ օգտագործման համաձայնագիրը ՀՀ ԶՈՒ ներկայացուցիչը մասնակցում է ՀԱՊԿ զինված ուժերի կենտրոնական ծածկագրային մարմինների պետերի խորհրդակցությանը Կարելի՞ է վիրավորել հայ ժողովրդի պատմությունը. Սելինա Դողանը մեջլիսում խոսել է փոքրամասնությունների իրավունքներից Լապշինը չի ճանաչել իր դեմ ներկայացրած մեղադրանքները. բլոգերն օգտվել է վերջին խոսքի իր իրավունքից Արարատի մարզում պայմանագրային զինծառայող է վիրավորվել ականի պայթյունից Թուրքիայի կառավարությունում նոր փոխվարչապետեր ու նախարարներ են նշանակվել Նախագահ Սերժ Սարգսյանն աշխատանքային այցով մեկնել է Արագածոտնի մարզ Արցախի խորհրդարանը հատուկ նիստում Բակո Սահակյանին ընտրեց ԱՀ նախագահի պաշտոնում
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան