Ադրբեջանի միատարրացումը կամ բնիկ ժողովուրդների բնաջնջման անավարտ գործընթացը

Ադրբեջանի կողմից պետական մակարդակով տարվող հակահայկական քարոզչության «հաղթաթղթերից» մեկը համարվում է ՀՀ-ին միատարրության մեջ «մեղադրելը»: Միաժամանակ բաքվեցի քաղտեխնոլոգներն աշխատում են չհիշատակել Ադրբեջանում ապրող ժողովուրդների անվանումները և միայն ժամանակ առ ժամանակ` իրենց թույլ տալիս հիշել ռուսներին և հրեաներին: «Իսկ ահա Հայաստանում,-անհասկանալի և անհիմն չարախնդությամբ նրանք գրեթե ամեն օր բոլորին հայտարարում են,- գործնականում այլ ազգեր չկան, և բնակչության 97 տոկոսը կազմում են հայերը»:

Ամեն ինչ ճիշտ է. Հայաստանի բնակչության գրեթե 97 և Արցախի բնակչության գրեթե 98 տոկոսը կազմում են հայերը: Ճիշտ է նաև այն, որ Ադրբեջանում, բացի անդրկովկասյան թուրքերից, ապրում են նաև ռուսներ և հրեաների, ինչպես նաև բնիկ ժողովուրդներ. թալիշներ, լեզգիներ, թաթեր և այլն:Նրանց թվի մասին մենք դեռ կխոսենք, իսկ առայժմ փորձենք հասկանալ պետությունների միատարր լինելու պատճառը, այդ թվում և` հայերի, ինչպես նաև` Ադրբեջանի բազմազգ լինելու պատճառը:

Ակնհայտ մեծամասնություն կազմվող էթնոս ունեցող պետություններն աշխարհում քիչ չեն: Այսպես, Ճապոնիայի բնակչության 98 տոկոսը կազմում են էթնիկ ճապոնացիներ, Իսլանդիայում` 97 տոկոսը իսլանդացիներ, Նորվեգիայում` 95 տոկոսը նորվեգացիներ, Ալբանիայում` 96 տոկոսը ալբանացիներ, Եմենում` 98 տոկոսը եմեններ: Եվրոպական երկրներից ամենաբարձր միատարրություն ունեն Իռլանդիան, Հունգարիան, Նորվեգիա և Մալթան` համապատասխանաբար 93, 94, 95 և 96 տոկոս: Իսկ ահա Հյուսիսային և Հրավային Կորեաներում բնակչությունը գրեթե բացառապես կազմում են բնիկ կորեացիները` համապատասխանաբար 99.3 և 99.8 տոկոս:

Հեշտ է նկատել, որ միատարրություն նկատվում է այն երկրներում, որոնք ունեն բնիկ նստակյաց բնակչություն, որ այս կամ այն պատճառով կարողացել են խուսափել քոչվոր ցեղերի կամ ժողովուրդների արշավանքներից և զավթումներից: Քոչվորները դրանք օրգանիզմներ են (տվյալ դեպքում` ցեղեր կամ ժողովուրդներ)` առաջացած կամ ձևավորված մի վայրում, բայց արտագաղթած այլ վայր: Քոչվորներ կամ եկվորներ այս կամ այն չափով կան բոլոր երկրներում, բայց եթե պետությունների մի մասում նրանց թիվը շատ փոքր է և չի կարող էակնորեն ազդել ազգաբնակչության հիմնական կազմի վրա, այլ երկրներում նրանց թիվը մեծ տոկոս է կազմում, իսկ երրորդ խմբի երկրներում էլ քոչվոչներն արդեն ընդունվում են որպես հիմնական էթնոս: Այսպես, թուրքերը` Թուրքիայում, անգլոսաքսոնները` ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, կիրգիզները` Ղրղստանում, թուրքմենները` Թուրքմենստանում (նման օրինակները շատ են) համարվում են դասական քոչվորներ: Քոչվոչ են հաամրվում, օրինակ` արաբներն Իրաքում, չնայած այդ երկրում գործնականում չեն մնացել բնիկ ժողովուրդներ: Նույնը կատարվում է նաև Ադրբեջանում, որտեղ եկվոր ցեղերն այժմ ընկալվում են որպես հիմնական:

Հայաստանի միատարությունը, որտեղ հայ ժողովուրդը տեղաբնիկ է, բնական և տրամաբանական է: Անբնականն այն է, որ Հայոց երկրի 90 տոկոսը գերության մեջ է, և այնտեղ գործնականում հայ չկա: Անտրամաբանական է համարվում այն, որ ՀՀ-ից գործնականում պլոկվել է «ազգային մաշկը», և պետական սահմանի ամբողջ երակայնքով բազմացել են եկվոր թուրքական ցեղերի բնակավայրերը: Բնական ու տրամաբանական իրավիճակը վերականգնվել է 1988թ. ավարտին, չնայած դա տեղի է ունեցել բնական ճանապարհով` որպես Ադրբեջանի ԽՍՀ-ից հայերի մասսայական տեղահանության պատասխան գործողություն:

Բոլորովին այլ իրավիճակ է ստեղծվել Ադրբեջանի հանրապետությունում, որտեղ եկվոր ցեղերը հանկարծ դարձել են «հիմնական» բնակչություն: 1918թ. այդ տարածքը պետություն է անվանվել միայն որպես նախադրյալ` հարևան Իրանին տարածքային հավակնություններ ներկայացնելու համար, որի հյուսիսային գաղութի անունից է «փոխառվել» է «Ադրբեջան» բառը: Այսինքն` «Ադրբեջանի հանրապետություն» անվանումը մտածված էր ոչ թե էթնիկ, այլ` զավթողամոլական սկզբունքով:

Բայց 1936թ. սկսած այդ անվանումը ճակատագրական հետևանքներ է ունեցել հանրապետության արմատական ժողովուրդների համար: Ստալինը, նպատակ հետապնդելով Ադրբեջանում ապրող թուրքական ցեղերի էթնոցեղային ձտգումների վեկտորը շեղել Թուրքիայից և Անատոլիայի թուրքերից, անդրկովկասյան թուրքերի համար ստեղծել է «ադրբեջանցի» անվանումը` դրանով ինքնաբերաբար նրանց ճանաչելով որպես հանրապետության հիմնական էթնոս: Ադրբեջանը «դարձել» է «ադրբեջանցիների» հանրապետությունը, ինչպես Հայաստանը համարվում է հայերի հանրապետությունը, իսկ Վրաստանը` վրացիների:

Այդ ժամանակվանից հանրապետությունում եկվոր ցեղերը սկսել են իրենց տեր ու տիրական զգալ, իսկ բնիկ ժողովուրդները նրանց կողմից ընդունվել են որպես քամահրանքի և խտրականության օբյեկտ:

Ադրբեջանի հանրապետությունում կտրուկ արագացել է բնիկ ժողովուրդների բռնի հեռացման և ձուլման գործընթացը, որոնց ներկայությունը անհարմարություն էր ստեղծում եկվոր ցեղերի գիտակցության մեջ: Ադրբեջանի միատարրացման արագությունն աներևակայելի է. մի քանի տասնյակ տարիների ընթացքում առնվազն թղթի վրա եկվոր թիվը հասել է 93 տոկոսի: Այսպես, առաջին համամիութենական մարդահամարի տվյալներով «ադրբեջանցի» ազգության ի հայտ գալուց ի վեր նրանց թիվն Ադրբեջանի հանրապետությունում կազմել է 58,35 տոկոս: Եվ դա այն դեպքում, որ 1936-1939թթ. այդ ազգին են դասվել այրումները, մուղալները, պադարները, որոնք նախկինում դիտարկվում էին որպես ինքնուրույն ցեղեր: Հաջորդ տարիներին Ադրբեջանում «ադրբեջանցիների» ավելացման տեմպերը միայն աճել են: Այսպես, 1959թ. մարդահամարի համաձայն Ադրբեջանում «ադրբեջանցիները» կազմում էին 67.4 տոկոս, իսկ 1970թ.` արդեն 73,8: Հետագա առաջընթացը հեշտությամբ կանխատեսելի էր. 1979թ.` 78,1 տոկոս, 1989թ.`82,7 տոկոս, 1999թ.` 90,6 տոկոս, 2009թ.` 91,6 տոկոս: Այսօր, համաձայն պաշտոնական վիճակագրության, Ադրբեջանի հանրապետության 93 տոկոսը կազմում են եկվոր անդրկովկասյան թուրքերը` «ադրբեջանցիները»: Հետևաբար Ադրբեջանի «հանդուրժող բազմատարրությունն» ընդամենը արտացոլում է ձուլման, բնաջնջման և /կամ/հանրապետությունից բնիկ ժողովուրդներին ուժով հեռացնելու գործընթացի անավարտ լինելը:

1979-2009թթ. ընթացքում ադրբեջանցիների թիվն Ադրբեջանում աճել է` 4 708 832-ից հասնելով 8 172 800 մարդու: Այդ նույն ընթացքում «ոչնչից ի հայտ են եկել» երկու ազգեր` թալիշներ` 112 000 մարդ, և թաթերը` 25 200: Հիշեցնենք, որ թալիշները համարվում են Ադրբեջանի տարածքում ապրող ամենամեծաթիվ բնիկ ժողովուրդները, իսկ թաթերը մինչև վերջերս բնակեցրել են ողջ Ապշերոնյան թեակղզին: Թալիշների և թաթերի թիվը Ադրբեջանում կրճատվել է նվազագույնը 10-12 հազարով:

Այդ ընթացքում Ադրբեջանում ապրող ռուսների թիվը նվազել է ուղիղ 4 անգամ` 475 255-ից հասնելով 119 300 մարդու: Ավելացնենք, որ 2009 թ. մարդահամարից հետո ընկած ժամանակահատվածում Ադրբեջանից հեռացել է մոտ 15 հազար ռուս, և հիմա նրանց թիվը հանարպետությունում հազիվ կանցնի 100 հազարը: Նվազել է նաև հրեաների թիվը` 35 487-ից հասնելով 9100-ի:

Ընդհանրապես, Ադրբեջանում ապրողներ ազգերի վիճակագրական տվյալները տեսանելի ձեռնարկ են`եկվորների կողմից բնիկ ժողովուրդներին դուրս հանելու և հանրապետությունը միատարր դարձնելու առումով:

Ադրբեջանի բազմատարրությունը բնական է. տարածաշրջանում եկվոր համարվող թուրքերը դեռ չեն հասցրել լրիվությամբ «ազատվել» արմատական բնակչությունից:Հակառակը, Ադրբեջանի միատարրությունը համարվում է անբնական և, ինչպես և Թուրքայում կամ ԱՄՆ-ում, ֆիզիկական բնաջնջման, բռնի ձուլման կամ բնիկ ժողովուրդների բռնի հեռացման հետևանքով է առաջացել: Ադրբեջանում, իհարկե, շատ լավ գիտեն դա: Հենց այդ պատճառով էլ պետական քարոզչամեքենան ձգտում է Ադրբեջանից հեռացնել ձուլման, բռնի ուժով բնիկ ժողովուրդներին երկրից դւորս քշելու կամ ջնջելու համար տրաբամանական մեղադրանքները և փորձում սլաքն ուղղել Հայաստանի տրամաբանական միատարրության վրա:

Միաժամանակ Բաքվի ռեժիմը Ադրբեջանի պատմական գիտության առաջ խնդիր է դրել «ապացուցել» հանրապետությունում անդրկովկասյան թուրքերի բնիկ լինելը: Ադրբեջանի հանրապետության իշխող ռեժիմը շատ է ուզում ծածկել իր հանցավոր անցյալը,իսկ, միևնույն ժամանակ, իրեն ապահովագրում արմատական ժողովուրդների հանդեպ տարվող ռասիստական քաղաքականության համար անխուսափելի մեղադրանքներից:

Լևոն ՄԵԼԻՔ-ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ

12/03/2013

26.07.2017 Պաշտպանության նախարարը Դիվանագիտական դպրոցի ունկնդիրներին ներկայացրել է ՀԱՊԿ-ի և ՆԱՏՕ-ի հետ իրականացվող ծրագրերը Պորոշենկոն Սաակաշվիլիին զրկել է Ուկրաինայի քաղաքացիությունից Լապշինը դիմում է ներկայացրել Իսրայել արտահանձնվելու համար Ռոուհանին ԱՄՆ-ից պահանջել է ձեռնպահ մնալ Պարսից ծոցում թշնամական գործողություններից Ավստրիան անհնար է համարում Թուրքիայի անդամակցությունը ԵՄ-ին ԵՄ-ն անհնար է համարում Թուրքիայի հետ նոր գլուխների բացումը 25.07.2017 Արցախյան ազատամարտ. Պատմում է Սանասար Գյուրջյանը Ռուսաստանը և Թուրքիան ստորագրել են C-400 համալիրների մատակարարման փաստաթղթերը. Էրդողան ՊԲ-ն հերքել է Ադրբեջանի հերթական ապատեղեկատվությունը. հայկական կողմն առաջնագծում ԱԹՍ չի կիրառել Ադրբեջանում ՌԴ դեսպանությունը պատրաստ է օժանդակել Լապշինի արտահանձնմանը Ապրիլյան պատերազմից հետո ՄԻԵԴ-ում հայկական կողմից ընդդեմ Ադրբեջանի ներկայացվել է 350-ից ավելի գործ Բակո Սահակյանը ստորագրել է Արցախի Հանրապետության մի շարք օրենքներ Ադրբեջանում հայերի նկատմամբ ատելությունը խորն արմատներ ունի. արձանագրում են ՀՀ և Արցախի օմբուդսմենները 24.07.2017 Լապշինի փաստաբանն այս պահին անհնար է համարում պաշտպանյալի արտահանձնումը Թույլ չենք տա մեզ շանտաժի ենթարկեն. Գերմանիայի ֆինանսների նախարարը Թուրքիային Իրանի կառավարությունը հավանություն է տվել դրամական միավորի փոխարինմանը Բաքվի բնակելի շենքում հրդեհ է բռնկվել. բնակիչները տարհանվել են Թուրքիայում հարձակվել են զինվորականների վրա. կա զոհ և վիրավորներ Էրդողանը մեկնել է Սաուդյան Արաբիա և Քուվեյթ ՊՆ զորամասի մերձակա տարածքում զինծառայողի դի է հայտնաբերվել. հարուցվել է քրգործ 23.07.2017 Զոհված քաջարի զինվորների մասին 22.07.2017 Չինարի գյուղին Ադրբեջանի կողմից գնդակոծությունը նյութական հսկայական վնաս է հասցրել Եթե Թուրքիան չփոխի իր դիրքորոշումը գերմանական զորքերը պետք է դուրս բերվեն Քոնիայի ռազմաբազայից. Մարտին Շուլց Գերմանիան հստակ վերանայելու է Թուրքիայի հետ տարվող քաղաքականությունը. Զիգմար Գաբրիել Ադրբեջանը վեց ամսում Արցախի ուղղությամբ հրադադարը խախտել է շուրջ 9000 անգամ Պուտինն ու Ալիևը քննարկել են Հարավային Կովկասում իրավիճակին առնչվող հարցեր 21.07.2017 ՀՀ Նախագահն ընդունել է «ՍՏԱՆԴԱՐՏ» ժամանակակից արվեստի միջազգային տրիենալեի գլխավոր համադրողին «Միավորված էներգետիկ ընկերություն» ՓԲԸ-ն ճանաչվել է «Արցախէներգո»-ի սեփականատեր Պուտինը հանդիպում կունենա Ալիևի հետ ՌԴ արդարադատության նախարարությունը պատրաստ է զբաղվել Լապշինի փոխանցման հարցով Ադրբեջանի գնդակոծությունների մասին ՄԻՊ զեկույցի ֆրանսերեն տարբերաիկը ևս ուղարկվել է միջազգային կառույցներին Գերմանիան առկախում է Թուրքիայի հետ պաշտպանական ոլորտում ունեցած նախագծերը. Bild Թուրքիան պատասխան է տալու սպառնալիքներին. Չավուշօղլուն պատասխանել է Գերմանիայի արտգործնախարարին Ադրբեջանցի զինվորները և սպաները ծաղրուծանակի և ծեծի են ենթարկել հինգ թալիշ նորակոչիկի Թուրքիայի մեջլիսի սահմանադրական հանձնաժողովն ընդունել է «ցեղասպանություն» եզրույթն արգելող օրենքների փաթեթը Թուրքիայի և Հունաստանի ափերին ուժեղ երկրաշարժ է գրանցվել. կան զոհեր և վիրավորներ 20.07.2017 Հնդկաստանի նախագահ է դարձել Ռամ Նաթ Քովինդը Առաջին բանակային զորամիավորումում անցկացվել է հրամանատարական հավաք Արցախի ՊԲ մի խումբ սպաներ մասնակցել են ԿԽՄԿ սեմինար-պարապմունքներին Յագլանդը Թուրքիայի վարչապետին իր մտահոգությունն է հայտնել իրավապաշտպանների կալանավորման առնչությամբ Արցախի խորհրդարանը քննարկել է արտահերթ նստաշրջան գումարելու հարցը Հրետանին մարտունակ է, պատրաստ առաջադրանքների կատարմանը Լևոն Մնացականյանը կոչ է արել վառոդը միշտ չոր պահել Աշոտ Ղուլյանն ամերիկահայ երիտասարդների հետ քննարկել է Արցախ-Սփյուռք կապերը Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարը ՀՀ Նախագահին զեկուցել է ոլորտում իրականացվող բարեփոխումների մասին «Իսկանդեր» համալիրի հրթիռների համար արտասահմանյան հակաթույն այդպես էլ չի ստեղծվել. Օլեգ Վլադիկին Ռուսաստանն Իրաքին տանկեր կվաճառի Հայատյաց գործիչ Դողու Փերինչեքը կառաջադրի թեկնածությունը Թուրքիայի նախագահական ընտրություններում ԵԱՏՄ երկրները համաձայնեցնում են գազի, նավթի գնագոյացման ընդհանուր կարգը Ադրբեջանում բլոգեր Լապշինը դատապարտվել է երեք տարվա ազատազրկման
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան