Ադրբեջանի միատարրացումը կամ բնիկ ժողովուրդների բնաջնջման անավարտ գործընթացը

Ադրբեջանի կողմից պետական մակարդակով տարվող հակահայկական քարոզչության «հաղթաթղթերից» մեկը համարվում է ՀՀ-ին միատարրության մեջ «մեղադրելը»: Միաժամանակ բաքվեցի քաղտեխնոլոգներն աշխատում են չհիշատակել Ադրբեջանում ապրող ժողովուրդների անվանումները և միայն ժամանակ առ ժամանակ` իրենց թույլ տալիս հիշել ռուսներին և հրեաներին: «Իսկ ահա Հայաստանում,-անհասկանալի և անհիմն չարախնդությամբ նրանք գրեթե ամեն օր բոլորին հայտարարում են,- գործնականում այլ ազգեր չկան, և բնակչության 97 տոկոսը կազմում են հայերը»:

Ամեն ինչ ճիշտ է. Հայաստանի բնակչության գրեթե 97 և Արցախի բնակչության գրեթե 98 տոկոսը կազմում են հայերը: Ճիշտ է նաև այն, որ Ադրբեջանում, բացի անդրկովկասյան թուրքերից, ապրում են նաև ռուսներ և հրեաների, ինչպես նաև բնիկ ժողովուրդներ. թալիշներ, լեզգիներ, թաթեր և այլն:Նրանց թվի մասին մենք դեռ կխոսենք, իսկ առայժմ փորձենք հասկանալ պետությունների միատարր լինելու պատճառը, այդ թվում և` հայերի, ինչպես նաև` Ադրբեջանի բազմազգ լինելու պատճառը:

Ակնհայտ մեծամասնություն կազմվող էթնոս ունեցող պետություններն աշխարհում քիչ չեն: Այսպես, Ճապոնիայի բնակչության 98 տոկոսը կազմում են էթնիկ ճապոնացիներ, Իսլանդիայում` 97 տոկոսը իսլանդացիներ, Նորվեգիայում` 95 տոկոսը նորվեգացիներ, Ալբանիայում` 96 տոկոսը ալբանացիներ, Եմենում` 98 տոկոսը եմեններ: Եվրոպական երկրներից ամենաբարձր միատարրություն ունեն Իռլանդիան, Հունգարիան, Նորվեգիա և Մալթան` համապատասխանաբար 93, 94, 95 և 96 տոկոս: Իսկ ահա Հյուսիսային և Հրավային Կորեաներում բնակչությունը գրեթե բացառապես կազմում են բնիկ կորեացիները` համապատասխանաբար 99.3 և 99.8 տոկոս:

Հեշտ է նկատել, որ միատարրություն նկատվում է այն երկրներում, որոնք ունեն բնիկ նստակյաց բնակչություն, որ այս կամ այն պատճառով կարողացել են խուսափել քոչվոր ցեղերի կամ ժողովուրդների արշավանքներից և զավթումներից: Քոչվորները դրանք օրգանիզմներ են (տվյալ դեպքում` ցեղեր կամ ժողովուրդներ)` առաջացած կամ ձևավորված մի վայրում, բայց արտագաղթած այլ վայր: Քոչվորներ կամ եկվորներ այս կամ այն չափով կան բոլոր երկրներում, բայց եթե պետությունների մի մասում նրանց թիվը շատ փոքր է և չի կարող էակնորեն ազդել ազգաբնակչության հիմնական կազմի վրա, այլ երկրներում նրանց թիվը մեծ տոկոս է կազմում, իսկ երրորդ խմբի երկրներում էլ քոչվոչներն արդեն ընդունվում են որպես հիմնական էթնոս: Այսպես, թուրքերը` Թուրքիայում, անգլոսաքսոնները` ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, կիրգիզները` Ղրղստանում, թուրքմենները` Թուրքմենստանում (նման օրինակները շատ են) համարվում են դասական քոչվորներ: Քոչվոչ են հաամրվում, օրինակ` արաբներն Իրաքում, չնայած այդ երկրում գործնականում չեն մնացել բնիկ ժողովուրդներ: Նույնը կատարվում է նաև Ադրբեջանում, որտեղ եկվոր ցեղերն այժմ ընկալվում են որպես հիմնական:

Հայաստանի միատարությունը, որտեղ հայ ժողովուրդը տեղաբնիկ է, բնական և տրամաբանական է: Անբնականն այն է, որ Հայոց երկրի 90 տոկոսը գերության մեջ է, և այնտեղ գործնականում հայ չկա: Անտրամաբանական է համարվում այն, որ ՀՀ-ից գործնականում պլոկվել է «ազգային մաշկը», և պետական սահմանի ամբողջ երակայնքով բազմացել են եկվոր թուրքական ցեղերի բնակավայրերը: Բնական ու տրամաբանական իրավիճակը վերականգնվել է 1988թ. ավարտին, չնայած դա տեղի է ունեցել բնական ճանապարհով` որպես Ադրբեջանի ԽՍՀ-ից հայերի մասսայական տեղահանության պատասխան գործողություն:

Բոլորովին այլ իրավիճակ է ստեղծվել Ադրբեջանի հանրապետությունում, որտեղ եկվոր ցեղերը հանկարծ դարձել են «հիմնական» բնակչություն: 1918թ. այդ տարածքը պետություն է անվանվել միայն որպես նախադրյալ` հարևան Իրանին տարածքային հավակնություններ ներկայացնելու համար, որի հյուսիսային գաղութի անունից է «փոխառվել» է «Ադրբեջան» բառը: Այսինքն` «Ադրբեջանի հանրապետություն» անվանումը մտածված էր ոչ թե էթնիկ, այլ` զավթողամոլական սկզբունքով:

Բայց 1936թ. սկսած այդ անվանումը ճակատագրական հետևանքներ է ունեցել հանրապետության արմատական ժողովուրդների համար: Ստալինը, նպատակ հետապնդելով Ադրբեջանում ապրող թուրքական ցեղերի էթնոցեղային ձտգումների վեկտորը շեղել Թուրքիայից և Անատոլիայի թուրքերից, անդրկովկասյան թուրքերի համար ստեղծել է «ադրբեջանցի» անվանումը` դրանով ինքնաբերաբար նրանց ճանաչելով որպես հանրապետության հիմնական էթնոս: Ադրբեջանը «դարձել» է «ադրբեջանցիների» հանրապետությունը, ինչպես Հայաստանը համարվում է հայերի հանրապետությունը, իսկ Վրաստանը` վրացիների:

Այդ ժամանակվանից հանրապետությունում եկվոր ցեղերը սկսել են իրենց տեր ու տիրական զգալ, իսկ բնիկ ժողովուրդները նրանց կողմից ընդունվել են որպես քամահրանքի և խտրականության օբյեկտ:

Ադրբեջանի հանրապետությունում կտրուկ արագացել է բնիկ ժողովուրդների բռնի հեռացման և ձուլման գործընթացը, որոնց ներկայությունը անհարմարություն էր ստեղծում եկվոր ցեղերի գիտակցության մեջ: Ադրբեջանի միատարրացման արագությունն աներևակայելի է. մի քանի տասնյակ տարիների ընթացքում առնվազն թղթի վրա եկվոր թիվը հասել է 93 տոկոսի: Այսպես, առաջին համամիութենական մարդահամարի տվյալներով «ադրբեջանցի» ազգության ի հայտ գալուց ի վեր նրանց թիվն Ադրբեջանի հանրապետությունում կազմել է 58,35 տոկոս: Եվ դա այն դեպքում, որ 1936-1939թթ. այդ ազգին են դասվել այրումները, մուղալները, պադարները, որոնք նախկինում դիտարկվում էին որպես ինքնուրույն ցեղեր: Հաջորդ տարիներին Ադրբեջանում «ադրբեջանցիների» ավելացման տեմպերը միայն աճել են: Այսպես, 1959թ. մարդահամարի համաձայն Ադրբեջանում «ադրբեջանցիները» կազմում էին 67.4 տոկոս, իսկ 1970թ.` արդեն 73,8: Հետագա առաջընթացը հեշտությամբ կանխատեսելի էր. 1979թ.` 78,1 տոկոս, 1989թ.`82,7 տոկոս, 1999թ.` 90,6 տոկոս, 2009թ.` 91,6 տոկոս: Այսօր, համաձայն պաշտոնական վիճակագրության, Ադրբեջանի հանրապետության 93 տոկոսը կազմում են եկվոր անդրկովկասյան թուրքերը` «ադրբեջանցիները»: Հետևաբար Ադրբեջանի «հանդուրժող բազմատարրությունն» ընդամենը արտացոլում է ձուլման, բնաջնջման և /կամ/հանրապետությունից բնիկ ժողովուրդներին ուժով հեռացնելու գործընթացի անավարտ լինելը:

1979-2009թթ. ընթացքում ադրբեջանցիների թիվն Ադրբեջանում աճել է` 4 708 832-ից հասնելով 8 172 800 մարդու: Այդ նույն ընթացքում «ոչնչից ի հայտ են եկել» երկու ազգեր` թալիշներ` 112 000 մարդ, և թաթերը` 25 200: Հիշեցնենք, որ թալիշները համարվում են Ադրբեջանի տարածքում ապրող ամենամեծաթիվ բնիկ ժողովուրդները, իսկ թաթերը մինչև վերջերս բնակեցրել են ողջ Ապշերոնյան թեակղզին: Թալիշների և թաթերի թիվը Ադրբեջանում կրճատվել է նվազագույնը 10-12 հազարով:

Այդ ընթացքում Ադրբեջանում ապրող ռուսների թիվը նվազել է ուղիղ 4 անգամ` 475 255-ից հասնելով 119 300 մարդու: Ավելացնենք, որ 2009 թ. մարդահամարից հետո ընկած ժամանակահատվածում Ադրբեջանից հեռացել է մոտ 15 հազար ռուս, և հիմա նրանց թիվը հանարպետությունում հազիվ կանցնի 100 հազարը: Նվազել է նաև հրեաների թիվը` 35 487-ից հասնելով 9100-ի:

Ընդհանրապես, Ադրբեջանում ապրողներ ազգերի վիճակագրական տվյալները տեսանելի ձեռնարկ են`եկվորների կողմից բնիկ ժողովուրդներին դուրս հանելու և հանրապետությունը միատարր դարձնելու առումով:

Ադրբեջանի բազմատարրությունը բնական է. տարածաշրջանում եկվոր համարվող թուրքերը դեռ չեն հասցրել լրիվությամբ «ազատվել» արմատական բնակչությունից:Հակառակը, Ադրբեջանի միատարրությունը համարվում է անբնական և, ինչպես և Թուրքայում կամ ԱՄՆ-ում, ֆիզիկական բնաջնջման, բռնի ձուլման կամ բնիկ ժողովուրդների բռնի հեռացման հետևանքով է առաջացել: Ադրբեջանում, իհարկե, շատ լավ գիտեն դա: Հենց այդ պատճառով էլ պետական քարոզչամեքենան ձգտում է Ադրբեջանից հեռացնել ձուլման, բռնի ուժով բնիկ ժողովուրդներին երկրից դւորս քշելու կամ ջնջելու համար տրաբամանական մեղադրանքները և փորձում սլաքն ուղղել Հայաստանի տրամաբանական միատարրության վրա:

Միաժամանակ Բաքվի ռեժիմը Ադրբեջանի պատմական գիտության առաջ խնդիր է դրել «ապացուցել» հանրապետությունում անդրկովկասյան թուրքերի բնիկ լինելը: Ադրբեջանի հանրապետության իշխող ռեժիմը շատ է ուզում ծածկել իր հանցավոր անցյալը,իսկ, միևնույն ժամանակ, իրեն ապահովագրում արմատական ժողովուրդների հանդեպ տարվող ռասիստական քաղաքականության համար անխուսափելի մեղադրանքներից:

Լևոն ՄԵԼԻՔ-ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ

12/03/2013

16.06.2018 Վարչապետ Փաշինյանն ու Բակո Սահակյանն այցելել են պաշտպանական դիրքեր 15.06.2018 Արցախի ԱԱԾ նախկին պետը նշանակվել է հատուկ հանձնարարությունների գծով նախագահի ներկայացուցչի պաշտոնում 14.06.2018 Ադրբեջանցի ակտիվիստներն ակցիա են անցկացրել ի պաշտպանություն քաղբանտարկյալ Իլգար Մամեդովի «Ադրբեջանական լվացքատուն». եվրոպացի գործիչներին կաշառելու համար Իլհամ Ալիևը թալանել է Ադրբեջանի ավանդատուներին ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները քննարկել են նախարարական հանդիպման կազմակերպման հարցը Ցանկանալով խելացի երևալ՝ ադրբեջանցի պատգամավորը հիմարի տպավորություն է թողել Հայաստանը շարունակելու է հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերը․ ՀՀ Նախագահ 13.06.2018 Զոհրաբ Մնացականյանը մանրամասներ փոխանցեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից Կրեմլի պալատում մեկնարկել է Փաշինյան-Պուտին հանդիպումը Թուրքիայի արգործնախարարը հայտարարել է, որ ինքը նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարն է Բակո Սահակյանն ու Արմեն Սարգսյանը քննարկել են Հայաստան-Արցախ փոխգործակցությանն առնչվող հարցեր Ադրբեջանն Արցախի հետ շփման գծից հետ չի քաշում դեռևս ապրիլից կուտակած մեծ քանակությամբ ստորաբաժանումները 12.06.2018 Բակո Սահակյանն ընդունել է Մոնթե Մելքոնյանի հարազատներին Առաջնագծի տարբեր հատվածներում նկատվում են հակառակորդի զինտեխնիկայի և մարդկային ուժի ակտիվ տեղաշարժեր ու կուտակումներ (տեսանյութ) Արցախի նախագահը խորհրդականին ազատել է պաշտոնից Բակո Սահակյանն իրավապահ մարմինների ղեկավարների մասնակցությամբ խորհրդակցություն է անցկացրել Դավիթ Տոնոյանը կարևորել է հայ-ղազախական դաշնակցային հարաբերությունները Ադրբեջանում ձերբակալվել է «Թալիշների ձայն» թերթի գլխավոր խմբագիրը Իլհամ Ալիևը ստորագրել է Ադրբեջանի 2017-ի բյուջեի կատարման մասին օրենքը Թուրքիայի գլխավոր ընդդիմադիրը խոստացել է 4 տարում լուծել քրդական հարցը Դոնալդ Թրամփը եւ Կիմ Չեն Ընը համատեղ փաստաթուղթ ստորագրեցին գագաթնաժողովի արդյունքների վերաբերյալ 11.06.2018 Բակո Սահակյանը չի մասնակցելու Արցախի նախագահի հաջորդ ընտրություններին Արցախի պետնախարար Գրիգորի Մարտիրոսյանը հրավիրել է ընդլայնված աշխատանքային խորհրդակցություն Էրդողանը սպառնացել է Իրաքյան Քանիդիլին նույնպես «արժանացնել» Աֆրինի ճակատագրին Բելառուսն այնուամենայնիվ Ադրբեջանին մատակարարել է «Պոլոնեզ» հրթիռային համակարգերը Ադրբեջանը Վրաստանում ներդրումներ իրականացնող երկրների ցանկում զիջել է առաջնորդի դերը Ադրբեջանում քաղաքական ճնշումներն ու հետապնդումները ողջ թափով շարունակվում են ՀՀ ԶՈՒ ներկայացուցիչները մեկնել են Բելառուս Ադրբեջանական կողմի կրակոցից զինծառայողի մահվան դեպքի առթիվ հարուցվել է քրգործ Դեռ շատ երիտասարդ ես, գլխիդ փորձանք կբերես. Էրդողանը դիմել է Ավստրիայի վարչապետին Զոհրաբ Մնացականյանը մասնակցում է ՀԱՊԿ ԱԳ նախարարների խորհրդի նիստին 9.06.2018 Հայաստանն Իրանին է փոխանցել ԻԻՀ քաղաքացի 4 դատապարտյալի Ցորենի արտին Ալիևի մոտենալու համար դաշտն ասֆալտապատել են Արցախում հակառակորդի կրակոցից վիրավորված զինծառայողը տեղափոխվել է Երևան, նրա առողջական վիճակը կայուն ծանր է Բակո Սահակյանը ներկայացրել է Արցախի նորանշանակ ոստիկանապետին Նախարար Պապիկյանը ներկայացրել է Վայոց ձորի նորանշանակ մարզպետին Պուտինը պատրաստակամություն է հայտնել կապեր հաստատել ԱՄՆ-ի հետ Շփման գծում վերադասավորումները լինում են առավել հաճախ հայկական կողմի նախաձեռնությամբ ՀՀ պաշտպանության նախարարը հանդիպել է ՆԱՏՕ-ի ղեկավարության և առանձին երկրների պաշտոնակիցների հետ Անցնող շաբաթ հակառակորդը հրադադարի ռեժիմը շփման գծում խախտել է 200 անգամ Ադրբեջանական կողմի խնդրանքը ՀՀ զինված ուժերին 8.06.2018 Ադրբեջանական ժողովուրդը զրկված է իր ճակատագիրն ինքնուրույն որոշելու սահմանադրական իրավունքից. Արցախի ԱԳՆ Ադրբեջանն ապրիլից զորամիավորումներ է կուտակել շփման գծում, որոնք հետ չի քաշել. Դավիթ Բաբայան Իտալական տարբեր ընկերություններ հետաքրքրված են մեր երկրում ներդրումային ծրագրերի իրականացմամբ Հայկ Հարությունյանն ազատվել է ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարի տեղակալի պաշտոնակատարի պաշտոնից ՀՀ վարչապետի որոշմամբ արդարադատության փոխնախարարներ են նշանակվել Անապահով ընտանիքների համար էլեկտրաէներգիայի սակագինը կնվազեցվի 10 դրամով. Փաշինյանը հանձնարարեց շարունակել քննարկումները Թրամփը կրճատել է G7-ի գագաթնաժողում իր գտնվելու ժամանակը 7.06.2018 ՄԻԵԴ-ն Ադրբեջանի հետ կապված հերթական վճիռներն է կայացրել Սյունիքի մարզն առաջիկայում նոր մարզպետ կունենա. Նիկոլ Փաշինյան
 
Խնդիրն այլ է. Արցախին հարում են այսօր գերության մեջ գտնվող լայնածավալ հայկական հողեր, որոնց վրա ապրում է թշնամին և ամեն օր սպառնում Արցախի Հանրապետությանը։ Այս հանգամանքը ստիպում է Արցախի քաղաքացիներին և ողջ հայ ժողովրդին ապրել հոգևոր և ֆիզիկական ուժերի լրացուցիչ լարման պայմաններում։ Լևոն Մելիք-Շահնազարյան